The effects of antiepileptic drugs on lipid profiles and liver enzymes/Antiepileptik ilaclarin lipit profili ve karaciger enzimleri uzerine etkisi.
Abstract: Objective: The effects of antiepileptic drugs on lipid profiles and liver enzymes have been well verified in studies that were, however, performed on old antiepileptic drugs, which were enzyme inhibitors and inductors. There are very limited studies of new antiepileptic drug to this date. In this study, antiepileptics such as valproic acid and carbamazepine were compared with the new ones, e.g. oxcarbazepine, levetiracetam and topiramate for the effects on lipid profiles and liver enzymes. Methods: In this study, we recruited a total of 63 patients with partial epilepsy who were on monotherapy for at least one year and divided them into different drug groups-carbamazepine (n=15), valporic acid (n=15), oxcarbazepine (n=9), levetirasetam (n=9), and topiramate (n=9). Two control groups, healthy control (n=15) and epileptic control (n=15), were constituted.

Results: The results of healthy controls and epileptic controls were compared. Serum triglyceride and VLDL levels were high, levels of AST were low (p<0.05) in the epileptic controls. Carbamazepin group had higher total cholesterol (TC) and TCHDL (p<0.05), valproic acid group had lower AST and ALT levels (p<0.05), oxcarbazepine group had higher TC, levetiracetam group had higher TC and TC-HDL (p<0.05), and the topiramate group had lower levels of AST (p<0.05) in comparison with the healthy controls. The topiramate group had lower triglyceride and higher HDL levels (p<0.05) than the epileptic controls.

Conclusion: The results of our study suggest that the new antiepileptic drugs have no negative effects on liver enzymes and that topiramate has protective effects on lipid profile against atherosclerosis and, support the literature-reported findings demonstrating that topiramate may be a drug of choice in cases of patients with coronary disease. (Archives of Neuropsychiatry 2011; 48: 11-6)

Key words: Antiepileptic, lipid, liver enzymes

Amac: Antiepileptik ilaclarin lipit profilini ve karaciger enzimlerini etkiledikleri gosterilmistir. Ancak bu yayinlar enzim inhibisyonu veya induksiyonu yapan eski antiepileptiklerle yapilmis calismalardir. Yeni nesil antiepileptik ilaclarla bu konularda yapilan calismalar sinirli sayidadir. Oysa son yillarda yan etkilerinin ve ilac etkilesimlerinin daha az olmasi sebebiyle tercih edilen yeni nesil antiepileptikleri kullanan hasta sayisi giderek artmaktadir. Bu calismada eski (karbamazepin ve valproik asit) ve yeni nesil antiepileptiklerin (okskarbazepin, levetirasetam, topiramat) lipit profiline ve karaciger enzimlerine etkilerinin degerlendirilmesi amaclanmistir.

Yontemler: Parsiyel epilepsi tanisiyla izlenen, en az 1 yildir tek tip antiepileptik ilac kullanan (karbamazepin (n=15), valproik asit (n=15), topiramat (n=9), levetirasetam (n=9) ve okskarbazepin (n=15)) toplam 63 epileptik hastacalismaya alinmis, saglikli kontrol grubu (n=15) ve epileptik kontrol grubu (n=15) olusturulmustur.

Bulgular: Saglikli ve epileptik kontrol gruplari karsilastirildiginda epileptik kontrol grubunda trigliserit, VLDL yuksek, AST (p<0.05) dusuk oldugu saptanmistir. Saglikli kontrol grubuyla karsilastirildiginda; karbamazepin grubunda TC (total kolesterol) ve TC-HDL yuksek (p<0.05), valproik asit grubunda AST ve ALT dusuk (p<0.05), okskarbazepin grubunda TC yuksek (p<0.05), levetirasetam grubunda TC ve TCHDL yuksek, topiramat grubunda AST dusuk (p<0.005) oldugu belirlenmistir. Epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda karbamazepin grubunda HDL yuksek (p<0.05), okskarbazepin grubunda HDL ve AST yuksek (p<0.05), topiramat grubunda trigliserit dusuk, HDL yuksek (p<0.05) oldugu, valproik asit ve levetirasetam gruplarinda ise istatistiksel olarak anlamli fark olmadigi tespit edilmistir.

Sonuc: Calismamizda elde ettigimiz bulgulara gore yeni nesil antiepileptikler genel olarak; karaciger enzimleri uzerinde olumsuz etkiye sahip degilken, topiramat lipit profili uzerinde ateroskleroza karsi koruyucu etkiler gostermekte ve literaturde koroner kalp hastalarinda tercih edilebilecegini gosteren bulgulari desteklemektedir. (Noropsikiyatri Arsivi 2011; 48: 11-6)

Anahtar kelimeler: Antiepileptik, lipit, karaciger enzimleri
Article Type: Report
Subject: Blood lipids (Physiological aspects)
Blood lipids (Research)
Enzymes (Physiological aspects)
Enzymes (Research)
Anticonvulsants (Health aspects)
Anticonvulsants (Research)
Authors: Bolukbasi, Nermin
Akar, Ferda
Bir, Sinan
Pub Date: 03/01/2011
Publication: Name: Archives of Neuropsychiatry Publisher: Galenos Yayincilik Audience: Academic Format: Magazine/Journal Subject: Health Copyright: COPYRIGHT 2011 Galenos Yayincilik ISSN: 1300-0667
Issue: Date: March, 2011
Topic: Event Code: 310 Science & research
Product: Product Code: 2831600 Enzymes; 2831630 Enzymes for Food Processing; 2834240 Anticonvulsant Preparations NAICS Code: 32519 Other Basic Organic Chemical Manufacturing; 325199 All Other Basic Organic Chemical Manufacturing; 325412 Pharmaceutical Preparation Manufacturing SIC Code: 2834 Pharmaceutical preparations
Geographic: Geographic Scope: Turkey Geographic Code: 7TURK Turkey
Accession Number: 255037777
Full Text: Giris

Epilepsi, degisik nedenlerle beyindeki noronal hucrelerin anormal elektriksel bosalimiyla ortaya cikan, epizodik serebral islev bozuklugudur. Toplumda %1-3 oraninda gorulur (1-5). Dunyada yaklasik 42 milyon insan bu bozukluktan etkilenmektedir (6).

Epilepsi tedavisinde karbamazepin 1959 ve valproat 1969'dan beri kullanilmaktadir. Okskarbazepin, levetirasetam ve topiramat ise 1990'dan sonra piyasaya cikmistir ve genellikle yeni antiepileptik ilaclar olarak anilirlar (7-9).

Antiepileptik ilaclarin lipit ve lipoprotein metabolizmasini etkileyebilecegini gosteren calismalar mevcuttur. Antiepileptik ilac kullananlarda total kolesterol (TC), dusuk dansiteli lipoprotein kolesterol (LDL) ve trigliserit duzeylerinin yukseldigi (10-12), karbamazepin gibi enzim indukleyici antiepileptik ilaclarla bu riskin daha da arttigi bildirilmistir (11-14). Serum yuksek dansiteli lipoprotein kolesterol (HDL) duzeylerinde ise artis oldugunu gosteren calismalar (15,16) yaninda azalma oldugunu gosteren calismalar da (13) mevcuttur. Yapilan calismalarin daha cok enzim induksiyonu veya inhibisyonu yapan eski antiepileptiklerle oldugu dikkati cekmektedir. Yeni antiepileptiklerin kan lipit profili ve karaciger enzimlerine etkisini gosteren arastirmalar ise oldukca sinirli sayidadir; oysa son yillarda yan etkilerinin ve ilac etkilesimlerinin daha az olmasi sebebiyle tercih edilen yeni nesil antiepileptikleri kullanan hasta sayisi giderek artmaktadir.

Bu calismada uzun sureli antiepileptik kullanan hastalarda eski (karbamazepin, valproik asit) ve yeni (okskarbazepin, levetirasetam, topiramat) nesil antiepileptik ilaclarin kan lipit profili ve karaciger enzimlerine etkisinin arastirilmasi ve bu acilardan karsilastirilmasi amaclanmistir. Epileptik hastalarin tedaviden maksimum fayda saglamalari ve tedaviden dogacak komplikasyonlarin onlenmesi icin belirli araliklarla serum biyokimyasi incelemeleri yapilmalidir.

Yontemler

Parsiyel epilepsi tanisiyla izlenen, en az 1 yildir tek tip antiepileptik ilac kullanan, kan tiroid hormon duzeyini ve lipit profilini etkileyecek hastaligi olmayan, antiepileptik disinda duzenli olarak baska bir ilac kullanmayan ve en az bir aydir epileptik nobet gecirmemis olan 18-45 yas araligindaki toplam 63 hasta (karbamazepin (n=15), valproik asit (n=15), topiramat (n=9), levetirasetam (n=9) ve okskarbazepin (n=15)) calismaya alinmistir. Gebelik ve emzirme donemlerinde bulunan kadinlar calismaya dahil edilmemistir. Calismada ayrica hasta grubu ile benzer yas ve cinsiyet ozellikleri tasiyan 15 kisilik "saglikli kontrol grubu" ile parsiyel epilepsi tanisi yeni konmus ve henuz ilac kullanmaya baslamamis 15 kisilik "epileptik kontrol grubu" olmak uzere 2 farkli kontrol grubu olusturulmustur. Calismaya baslanmadan once Pamukkale Universitesi Insan Etik Kurulu'ndan 09/05/2008 tarih ve B.30.2.PAU.0.01.00.00-200/1967 sayi ile etik kurul onayi ve calismaya katilan tum gonullulerden olur formu alinmistir.

Calismada vakalar yas, cinsiyet, ne kadar suredir epilepsi hastasi oldugu, kullandigi ilac, ilac kullandigi sure, son alti ayda gecirdigi nobet sayisi bakimindan incelenmistir.

Kan ornekleri bireylerden sabah 08.00-10.00 saatleri arasinda, 8-12 saatlik acliktan sonra oturur pozisyonda antikoagulan icermeyen tuplere alindi. Kanlar pihtilasma icin 20 dk bekletildikten sonra, 1500 rpm'de 15 dakika santrifuj edilerek serumlari ayrildi. Ayrilan serumlarda ALT, AST, trigliserit, total kolesterol, HDL olculdu. Olcumler Architect ci 8200 (Abbott Lab, USA) otoanalizorunde yapildi. ALT, AST, total kolesterol ve trigliserit enzimatik, HDL direkt yontemle fotometrik olarak olculdu. LDL duzeyi Friedwald formulu (LDL=Total kolesterol-(HDL + VLDL)], VLDL duzeyleri ise (VLDL=Trigliserit/5) formulu kullanilarak hesaplandi. Olcumler Pamukkale Universitesi Tip Fakultesi Biyokimya Anabilim Dali Laboratuvari'nda yapilmistir.

Olculen parametrelerin normal kan deger araliklari; trigliserit (0-150 mg/dl), total kolesterol (0-200 mg/dl), LDL kolesterol (65-175 mg/dl), HDL kolesterol (40-75 mg/dl) VLDL kolesterol (7-47 mg/dl), AST (5-35 IU/L), ALT (10-50 IU/L) olarak kabul edilmis ve bunlarin yani sira ateroskleroz icin trigliserit kadar iyi bir belirtec olarak onerilen total ve HDL kolesterol arasindaki fark olarak tanimlanabilen (TCHDL) non-HDL kolesterol degerleri de degerlendirmeye alinmistir.

Istatistiksel Degerlendirme

Elde edilen veriler elektronik ortama aktarilarak SPSS 12.0 istatistik paket programinda analiz edilmistir. Ilac gruplarindaki tetkik sonuclari kontrol gruplari ile One-way ANOVA, ikili degiskenler icin independent-samples t-test metodlari kullanilarak istatistiksel yonden degerlendirilmistir. Istatistiksel olarak p<0.05 olan degerler anlamli kabul edilmistir. Degerlendirmede ortalama deger[+ or -]standart sapma kullanilmistir.

Sonuclar

Saglikli kontrol ve epileptik kontrol gruplari karsilastirildiginda epileptik kontrol grubunda trigliserit, VLDL degerlerinin yuksek (p<0.05), AST (p<0.05) degerlerinin dusuk oldugu tespit edilmistir. Saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirilmasi Tablo 1'de gosterilmistir.

Karbamazepin kullanan hastalar saglikli kontrol grubuyla karsilastirildiginda TC ve TC-HDL degerlerinin yuksek (p<0.05), epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda ise HDL degerlerinin yuksek (p<0.05) oldugu tespit edilmistir. Karbamazepin ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirilmasi Tablo 2'de gosterilmistir.

Valproik asit kullanan hastalar saglikli kontrol grubu ile karsilastirildiginda AST ve ALT degerlerinin dusuk (p<0.05) oldugu, epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda ise istatistiksel olarak anlamli fark olmadigi tespit edilmistir. Valproik asit ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirilmasi Tablo 3'te gosterilmistir.

Okskarbazepin kullanan hastalar saglikli kontrol grubu ile karsilastirildiginda TC yuksek (p<0.05), epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda ise HDL ve AST yuksek (p<0.05) oldugu tespit edilmistir. Okskarbazepin ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirilmasi Tablo 4'te gosterilmistir.

Levetirasetam kullanan hastalar saglikli kontrol grubuyla karsilastirildiginda TC ve TC-HDL yuksek (p<0.05) oldugu tespit edilmistir. Epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda ise aradaki farkin istatistiksel olarak anlamli olmadigi belirlenmistir. Levetirasetam ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirilmasi Tablo 5'te gosterilmistir.

Topiramat kullanan hastalar saglikli kontrol grubu ile karsilastirildiginda AST dusuk (p<0.005), epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda ise trigliserit dusuk (p<0.05), HDL yuksek (p<0.05) oldugu tespit edilmistir. Topiramat ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirilmasi Tablo 6'da gosterilmistir.

Tartisma

Antiepileptik ilaclarin lipit metabolizmasi ve karaciger enzimleri uzerine etkileri konunun daha anlasilir olmasi acisindan ayri ayri tartisilmistir.

Antiepileptik Ilaclarin Lipit Metabolizmasina Etkileri

Saglikli kontrol grubunun tum lipit parametreleri normal aralikta iken, epileptik kontrol grubunda trigliserit, VLDL yuksekligi (p<0.05) tespit edilmistir. Bu durum, antiepileptik ilaclarin muhtemel yan etkileri disinda bile, epileptik hastalarin lipit profil bozukluklarina meyilli olduklarini gostermektedir. Bu sonucu yaratan nedenlerin neler oldugunun ortaya cikarilmasinin farkli bir arastirma konusu oldugunu dusunmekteyiz.

Antiepileptiklerin lipit ve lipoprotein metabolizmasinda degisiklik yaptiklari bilinmekte (17,18) ve bu risk enzim induksiyonu yapan karbamazepin gibi antiepileptiklerle artmaktadir (13,16,17). Karbamazepinin kronik tedavide karaciger sitokrom P-450 enzimlerinin kullaniminda kolesterolle yarisarak safra asidinde kolesterolun transformasyonunda azalmaya yol actigi, bu yolla total serum kolesterol seviyelerini yukseltebilecegi bildirilmistir (19).

Calismamizda karbamazepin grubunda TC ve TC-HDL seviyesinin saglikli kontrol grubuna, HDL kolesterol duzeyinin ise epileptik kontrol grubuna gore anlamli derecede yuksek (p<0.05) oldugu belirlenmistir. Diger lipit parametrelerinde ise gruplar arasinda anlamli bir fark tespit edilmemistir.

Benzer sekilde karbamazepin kullanan hastalarda ozellikle TC, LDL ve HDL yuksekligi bildirilmistir (17,18,20-22). Karbamazepin tedavisine baslandiktan 3 ay sonra TC ve LDL duzeylerinde anlamli (p<0.001) yukselme oldugu ayrica TC/HDL ve LDL/HDL duzeylerindeki artislarin da (p<0.05) anlamli oldugunu, yine 3. ayda VLDL duzeyinin arttigini ve HDL duzeyinde artis olmadigini (23-26) bildiren calismalar mevcuttur. Pylvanen ve ark. (2003) karbamazepin kullanan hastalarda total kolesterolde artis gorulmekle birlikte HDL ve trigliserit duzeylerinin normal sinirlarda oldugunu bildirmislerdir. Bu calismalarin aksine karbamazepin kullanan hastalarda HDL oraninin saglikli kontrol grubuna gore anlamli dusuk oldugunu vurgularken VLDL ve trigliserit oranlarinin ise anlamli yuksek oldugunu ve bu durumun ateroskleroz acisindan bir risk faktoru oldugunu belirten (27) ya da karbamazepin grubunda TC, trigliserit, LDL, HDL, AST ve ALT duzeylerinde anlamli degisiklik saptamadiklarini bildiren (28) calismalar da mevcuttur.

Karbamazepin kullanan hastalarda saptadigimiz TC ve TC-HDL yuksekligini destekler sekilde literaturde de belirtilen TC ve TC/HDL oraninin yuksekligi koroner kalp hastaliklari ve ateroskleroz icin bir risk faktoru olabilir (20,21,25,27,29). Antiepileptik tedavi suresince lipit profili izlenmeli ve muhtemelen karbamazepin alan hastalar icin dusuk kolesterollu bir diyet recete edilmelidir (18).

Valproik asit kullanan hasta grubunda saglikli ve epileptik kontrol gruplarina gore lipit profilinde anlamli bir degisiklik saptanmamistir. Valproik asit bir enzim inhibitoru antiepileptik ilactir ve lipit profiline cok az etki ettigi (22) ya da calismamiza benzer sekilde etkisinin olmadigi (19,25,26,28,30) bildirilmistir. Bu durum valproik asidin enzim induksiyonu yapmamasi ile iliskili olabilir. Aygul ve ark. (2004) calismalarinda valproat kullanan hastalarda saglikli kontrol grubuna gore anlamli HDL dusuklugu saptadiklarini ve bunun vaskuler hastalik riskini artirdigini bildirmislerdir. Eiris ve ark. (1995) ise valproik asit kullanan hastalarda total kolesterol, LDL, TC/HDL, LDL/HDL duzeylerinde saglikli kontrol grubuna gore anlamli dusme saptadiklarini belirtmislerdir.

Calismada okskarbazepin kullanan hastalarin karbamazepin grubuna benzer sekilde TC seviyesinin yuksekliginin saglikli kontrol grubuna, HDL kolesterol duzeyinin yuksekliginin ise epileptik kontrol grubuna gore anlamli (p<0.05) oldugu belirlenmistir. Diger lipit parametrelerinde ise gruplar arasinda anlamli bir fark tespit edilmemistir. Okskarbazepin karbamazepinin ketoturevi olup karbamazepinin aksine karacigerde oksidatif transformasyona ugramadigi ve mikrozomal oksidazlari induklemedigi belirtilmisse de (6) okskarbazepin icin tespit edilen bu bulgular karbamazepin bulgularina benzemektedir. Calismamizin aksine Pylvanen ve ark. (2003) okskarbazepinin serum lipit parametreleri uzerine etkisinin olmadigini ve serum lipitlerinde artis gozlenmedigini bildirmisler ve bunu okskarbazepinin P450 enzimleri uzerinde guclu induktor etkisi olmamasina baglamislardir.

Calismada levetirasetam kullanan hastalarin TC ve TC-HDL seviyelerindeki yuksekligin sadece saglikli kontrol grubuna gore anlamli oldugu (p<0.05) diger lipit parametrelerinde ise istatistiksel olarak anlamli fark olmadigi tespit edilmistir. Bu levetirasetamin ana metabolik yolunun hepatik sitokrom enzim sistemine bagli olmamasi, hepatik enzimler uzerine inhibisyon veya induksiyon yapmamasi yaninda buyuk bir kisminin (%66) metabolize olmadan idrarla atilmasi (31-34) ile iliskili olabilir. Yeni antiepileptiklerin yan etkilerinin ve ilac etkilesimlerinin az ya da hic olmadigi vurgulansa da levetirasetam monoterapisinin lipit profiline etkileri ile ilgili calismaya rastlanmamistir, ancak karbamazepin veya fenitoin kullanan ve lipit degerleri yuksek olan hastalarin ilaclarinin levetirasetam veya lamotrigin ile degistirildiginde 6 hafta sonra lipit profilinin duzeldigi, total kolesterol, LDL kolesterol ve trigliserit degerlerinde baslangica gore dusme goruldugu ve bu hastalarin kardiyovaskuler ve serebral riskinin azaldigi bildirilmistir (35).

Calismada topiramat kullanan hastalar epileptik kontrol grubu ile karsilastirildiginda trigliserit degerlerinin dusuk, HDL degerlerinin ise yuksek oldugu ve istatistiksel olarak farkin anlamli oldugu (p<0.05), diger lipit parametrelerinde ise anlamli bir fark olmadigi tespit edilmistir. Topiramatin serum lipitlerini etkilemedigi, kardiyovaskuler hastalik riski yuksek olan hastalarda kullaniminin guvenilir oldugunun vurgulandigi calisma (36) ile benzer sekilde bizim bulgularimiz da topiramatin lipit profilini olumlu etkiledigi ve kalp hastalarinda guvenle kullanilabilecegini destekler niteliktedir. Ancak ratlarda yapilan bir calismada aksine topiramatin plazma trigliserit duzeylerini belirgin olarak azaltmadigi belirtilmistir (37).

Antiepileptik Ilaclarin Karaciger Enzimleri Uzerine Etkileri

Calismada, saglikli ve epileptik kontrol gruplarinda AST ve ALT degerleri normal deger araliginda yer almakla beraber epileptik kontrol grubunda AST degerlerinin daha dusuk seviyelerde oldugu ve bu bulgunun klinik olarak anlamli oldugu (p<0.05) tespit edilmistir.

Karbamazepin kullanan hastalarda AST ve ALT degerleri normal deger araliginda bulunmus ve kontrol gruplari ile anlamli fark saptanmamistir. Karaciger enzimleri ALT ve AST hepatoselluler hasarin gostergeleri olarak bilinir. Karaciger hastaliklarinda bu enzimlerin yukselmesine ragmen, bu yukseklik karaciger patolojisi olmadan enzim induksiyonuna sekonder de olabilir. Karbamazepin guclu bir enzim indukleyicidir. Enzim indukleyicilerle birkac hafta ya da bir aylik tedavi ALT, AST, ALP ve GGT'de hafif bir yukselmeye yol acar (iki katindan daha az) (38). Calismamiza benzer sekilde karbamazepin kullanan hastalarda AST ve ALT duzeylerinde anlamli degisiklik olmadigini (22,28), karbamazepin tedavisi alan hastalarin %25-61'inde karaciger enzimlerinde asemptomatik ve gecici bir yukselme gorulebilecegini (38) ve karbamazepinin karaciger uzerinde toksisiteye yol acabilecegini belirten calismalar da (39) mevcuttur.

Valproik asit kullanan hastalarda AST ve ALT degerleri normal deger araliginda olmakla beraber saglikli kontrol grubuna gore daha dusuk (p<0.05) oldugu, epilepsi kontrol grubu ile karsilastirildiginda ise anlamli fark olmadigi tespit edilmistir. AST ve ALT degerlerinin dusuk olmasi valproik asidin enzim inhibisyonu yapici etkisi ile iliskili olabilir. Bulgularimizin aksine valproik asidin karacigeraminotransferazlarinda %10-15 oraninda gecici bir yukselmeye yol actigi gosterilirken literaturde bu degisikliklerin valproatin en yaygin etkileri oldugu bildirilmektedir (22,38). Antiepileptik ilac tedavisinin karaciger hasarina yol acabilecegi eski ilaclardan valproat ve yenilerden felbamatin fulminan karaciger yetmezligi yapabilecegi bildirilmistir (39). Sonmez ve ark. (2006) ise valproat kullananlarda AST ve ALT duzeylerinde anlamli degisiklik olmadigini belirtmislerdir. Okskarbazepin kullanan hasta grubunda AST degerleri normal deger araliginda olmakla birlikte epileptik kontrol grubuna gore daha yuksek (p<0.05) oldugu belirlenmistir.

Okskarbazepinin metabolizasyonu karbamazepinden farkli oldugu icin enzim induksiyonu yapmayacagi bildirilse de (40) yuksek dozda verildiginde hepatik P450 enzim sistemini indukleyebilecegi vurgulanmistir (19). CYP3A4 ve CYP3A5 enzimleri uzerinde induksiyon ve CYP2C19 uzerine zayif inhibisyon yapabilir (41). Okskarbazepin kullanan hastalarda karaciger enzimlerinde bozukluk gorulmedigi (42), okskarbazepinin hepatotoksik olmadigi fakat karaciger enzimlerinde hafif bir yukselmeye yol acabilecegi vurgulanmistir (38), ancak bu bozukluk %2'nin altindadir (43,44).

Levetirasetam kullanan hasta grubunda yine ALT ve AST duzeylerinin normal sinirlarda oldugu ve kontrol gruplari ile karsilastirildiginda anlamli bir fark olmadigi tespit edilmistir. Bunun nedeni levetirasetamin karacigerde metabolizasyonunun cok az olmasi olabilir. Levetirasetamin yaklasik %34'unun metabolize oldugu ve %66'sinin idrarla metabolize olmadan atildigi, metabolizasyonunun ise hepatik degil kanda hidroliz yolu ile gerceklestigi bilinmektedir (34,45). Epilepsi nedeniyle levetirasetam tedavisi alan hastalarda hepatik enzimlerde %7.7'lik bir artis oldugu bildirilmis (46) olsa da klinik calismalarda levetirasetamin onemli derecede hepatotoksisiteye yol actigina dair bir bildirim yoktur. Levetirasetam ve karbamazepin kombinasyonu kullanan bir vakada fulminan olumcul karaciger yetmezligi gelistigini bildirilmis ancak otopsi bulgulari, tamamlanmis hepatik nekroz gosterse de, olume yol acan temel nedenin ne oldugu belirlenememistir (47). Topiramat kullanan hastalarda AST degerleri normal deger araliginda olmakla beraber saglikli kontrol grubu ile karsilastirildiginda daha dusuk oldugu (p<0.005) tespit edilmistir. Topiramat, bir monosakkarid turevidir ve karaciger uzerinde bildirilmis herhangi bir toksik etkisi yoktur. Karaciger sitokrom P450 enzimlerinden CYP2C19 uzerine zayif inhibitor etkisi vardir (48). Topiramat, cocuklarda sik kullanilir. Antiepileptik tedavi altinda olup yaslari 12 ay-16 yas arasinda degisen 277 cocuktan hicbirinde karaciger enzim yukselmesi gozlenmedigi, bu vakalarda topiramatin esas ilaca ek olarak verildigi, ancak topiramat monoterapisine gecildikten sonra da hic karaciger toksisitesi gozlenmedigi belirtilmistir (49). Ahmed ve Siddiqi (2006) ise topiramat'in zayif enzim induksiyonu yapici etkisi oldugunu, ilk bir ay icinde ALT, AST'de hafif bir yukselme (2 katindan az) olabilecegini urgulamislardir. Bjoro ve ark. (1998) topiramatin bazen doz artimi sonrasi bazen de karbamazepin ile kombine edildiginde hepatotoksisiteye yol acabilecegini, ozellikle doz artirimi sonrasi topiramat tedavilerinde karaciger islevlerinin izlenmesini gerektigini vurgulamaktadir. Sankar ve ark (2009) topiramatin etkinligi ve tolerabilitesi uzerine cok merkezli olarak yuruttukleri calismalarinda topiramatin karaciger enzimlerinde degisiklik yapmadigini belirtmislerdir.

Literaturde gozden gecirilen calismalar buyuk olcude saglikli kontrol gruplari ile karsilastirmali calismalardir. Oysaki antiepileptik ilaclarin etki ya da etkilesimlerinin gosterilmeye calisildigi calismalarda epilepsi kontrol grubunun bulundurulmasi epilepsinin katkisini bertaraf etmek icin uygun olacaktir. Nitekim saglikli kontrol grubu ile gozlenen bircok fark epilepsi kontrol grubu ile karsilastirildiginda istatistiksel olarak anlamli bulunmamistir. Belki de antiepileptiklere atfedilen etkilerin bir kismi epilepsinin kendisi ile iliskili durumlardan kaynaklanmaktadir. Antiepileptik ilac kullanan hastalarda lipit profilinin aralikli olarak kontrolu uygundur. Ozellikle enzim induksiyonu yapan karbamazepin kullanan hastalarda gozlenen total kolesterol yuksekligi, yeni antiepileptiklerden olan okskarbazepin ve levetirasetam gruplarinda da izlenmektedir. Her ne kadar bulgularimiz saglikli kontrol grubu ile karsilastirildiginda anlamli olsa da; epileptiklerde gozlenen trigliserit yuksekligi de goz onunde bulunduruldugunda, hiperlipidemi ve aterosklerotik hastaliklar acisindan ilac kullanan ve kullanmayan tum epileptik hastalarin duzenli kontrolu uygundur. Hatta, ateroskleroz acisindan degerlendirildiginde ozellikle topiramatin hastalar lehine duzelme sagladigi dikkati cekmektedir. Bu sebeple, ateroskleroz acisindan riskli olanlarda topiramat kullanimi tercih edilmelidir.

Bu calismada elde edilen bulgulara gore yeni nesil antiepileptikler genel olarak karaciger enzimleri uzerinde olumsuz etkiye sahip degilken, bu gruptaki ilaclardan topiramat lipit profili uzerinde ateroskleroza karsi koruyucu etkiler gostermekte ve literaturde koroner kalp hastalarinda tercih edilebilecegini gosteren bulgulari desteklemektedir. Gozlenen bazi patolojik bulgular, epileptik kontrol grubu ile kiyaslandiginda, istatistiki acidan onem arz etmemistir. Bu durum, literaturde sikca bildirilen ve antiepileptiklere atfedilen bozukluklarin ilaclara degil, epilepsinin kendisinin yarattigi ve henuz nedenlerini bilmedigimiz etmenlere baglanabilecegini dusundurmektedir.

DOI: 10.4274/npa.y5513

Kaynaklar

(1.) Hauser WA, Annegers JF, Rocca WA. Rocca Descriptive epidemiology of epilepsy: Contributions of population-based studies from Rochester, Minnesota. Mayo Clinic Proceedings 1996; 71:576-86.

(2.) Karaagac N, Yeni S, Senocak M et al. Prevalence of epilepsy in Silivri, a rural area of Turkey. Epilepsia 1999; 40:637-42.

(3.) Aydin A, Ergor A, Ergor G, et al. The prevalence of epilepsy amongst school children in Izmir, Turkey. Seizure 2002; 11:392-6.

(4.) Serdaroglu A, Ozkan S, Aydin K et al. Prevalence of epilepsy in Turkish children between the ages of 0 and 16 years. J Child Neurol 2004; 19:271-4.

(5.) Calisir N, Bora I, Irgil E et al. Prevalence of epilepsy in Bursa city center, an urban area of Turkey. Epilepsia 2006; 47:1691-9.

(6.) Depondt C. The potential of pharmacogenetics in the treatment of epilepsy. European Journal of Paediatric Neurology 2006; 10:57-65.

(7.) Katzung BG. Basic & Clinical Pharmacology USA; Mc Graw Hill; 2001; s. 395-419.

(8.) Alsaadi TM, Thieman C. Levetirasetam monotherapy for newly diagnosed epilepsy patients. Seizure 2003; 12:154-6.

(9.) Schmidt B. Clinical Development of Antiepileptic Drugs in Adults New Antiepileptic Drugs: Discovery, Development, and Update. Neurotherapeutics, 2007; 4:62-9.

(10.) Calandre EP, Lopez RC, Blazquez A et al. Serum lipits, lipoproteins and apolipoproteins A and B in epileptic patients treated with valproic acid, carbamazepine or phenobarbital. Acta Neurol Scand 1991; 83:250-3.

(11.) Franzoni E, Govoni M, D'Addato S et al. Total cholesterol, high-density lipoprotein cholesterol, and triglycerides in children receiving antiepileptic drugs. Epilepsia 1992; 33:932-5.

(12.) Isojarvi JI, Pakarinen AJ, Rautio A et al. Liver enzyme induction and serum lipit levels after replacement of carbamazepine with oxcarbazepine Epilepsia 1994; 35:1217-20.

(13.) Hamed SA, Hamed EA, Kandil MR et al. Serum thyroid hormone balance and lipit profile in patients with epilepsy. Epilepsy Res 2005; 66:73-183.

(14.) Attilakos A, Garoufi A, Voudris K et al. Thyroid dysfunction associated with increased low-density lipoprotein cholesterol in epileptic children treated with carbamazepine monotherapy: A causal relationship? European Journal of Paediatric Neurology 2007; 11:358-61.

(15.) Verrotti A, Domizio S, Angelozzi B et al. Changes in serum lipits and lipoproteins in epileptic children treated with anticonvulsants. Journal of the Paediatrics and Child Health, 1997; 33:242-5.

(16.) Yilmaz E, Dosan Y, Gurgoze MK et al. Serum lipit changes during anticonvulsive treatment serum lipits in epileptic children. Acta Neurol Belg 2001; 101:217-20.

(17.) Calandre EP, Lopez RC, Cano MD et al. Serum lipits, lipoproteins and apolipoproteins in adult epileptics treated with carbamazepine, valproic acid or phenytoin. Rev Neurol 1998; 27:785-9.

(18.) Nikolaos T, Stylianos G, Chryssoula N et al. The effect of long-term antiepileptic treatment on serum cholesterol (TC, HDL, LDL) and triglyceride levels in adult epileptic patients on monotherapy. Medical Science Monitor. International Medical Journal for Experimental and Clinical Research 2004; 10:50-2.

(19.) Isojarvi JIT, Tucca J, Pakarinen AJ et al. Tiroid function in men taking carbamazepine, oxcarbazepine or valproat for epilepsy. Epilepsia, 2001; 42:930-4.

(20.) Eiris JM, Lojo S, Del Rio MC et al. Effects of long-term treatment with antiepileptic drugs on serum lipit levels in children with epilepsy. Neurology 1995; 45:1155-7.

(21.) Eiris J, Novo-Rodrigues I, Del Rio M et al. The effects on lipit and apolipoprotein serum levels of long-term carbamazepine, valproic asid and phenobarbital therapy in children with epilepsy. Epilepsy Res 2000; 41:1-7.

(22.) Voudris KA, Attilakos A, Katsarou E et al. Early and persistent increase in serum lipoprotein (a) concentration in epileptic children treated with carbamazepine and sodium valproate monotherapy. Epilepsy Res 2006; 70:211-7.

(23.) Mahmoudian T, Iranpour R, Messri N. Serum lipit levels during carbamazepine therapy in epileptic children. Epilepsy & Behavior 2005; 6:257-9.

(24.) Aggarwal A, Singh V, Batra S et al. Effect of carbamazepine therapy on serum lipits in children with partial epilepsy. Pediatr Neurol 2008; 40:94-7.

(25.) Sozuer DT, Atakli D, Dogu O et al. Serum lipits in epileptic children treated with carbamazepine and valproate. Eur J Pediatr 1997; 156:565-7.

(26.) Pylvanen V, Knip M, Pakarinen AJ et al. Fasting serum inulin and lipit levels in men with epilepsy. Neurology, 2003; 60:571-4.

(27.) Aygul R, Kocak N, Altinkaynak K, et al. Antiepileptiklerin lipit profili ve lipoprotein (A) uzerine etkileri. The Eurasian Journal of Medicine, 2004; 36:5-9.

(28.) Sonmez FM, Demir E, Orem A et al. Effect of Antiepileptic Drugs on Plasma Lipits, Lipoprotein (a), and Liver Enzymes. J Child Neurol 2006; 21:70-4.

(29.) Zeitlhofer J, Doppelbauer A Tribl G, et al. Changes of serum lipit patterns during long-term anticonvulsive treatment. J Clin Invest 1993; 71:574-8.

(30.) Yalcin E, Hassanzadeh A Mawlud K. The effects of long-term anticonvulsive treatment on serum lipit profile. Acta Paediatr Jpn (English edition) 1997; 39:342-5.

(31.) Patsalos PN. Pharmacokinetic profile of levetirasetam: toward ideal characteristics. Pharmacology & Therapeutics 2000; 85:77-85.

(32.) Cohen J. Levetiracetam monotherapy for primary generalised epilepsy. Seizure 2003; 12:150-3.

(33.) Perucca E, Johannessen SI. The ideal pharmacokinetic properties of an antiepileptic drug: how close does levetirasetam come? Epileptic Disorders 2003; 5:17-26.

(34.) Patsalos PN. Clinical Pharmacokinetics of levetirasetam. Clin Pharmacokinet 2004; 43:707-24.

(35.) Mintzer S, Skidmore CT, Abidin CJ et al. Effects of antiepileptic drugs on lipits, homocysteine, and C-reactive protein. Ann Neurol 2009; 65:448-56.

(36.) Kim JY, Lee HW. Metabolic and hormonal disturbances in women with epilepsy on antiepileptik drug monotherapy. Epilepsia 2007; 48:1366-70.

(37.) Richard D, Picard F, Lemieux C et al. The effects of topiramate and sex hormones on energy balance of male and female rats. International journal of obesity 2002; 26:344-53.

(38.) Ahmed SN, Siddiqi ZA. Antiepileptic drugs and liver disease. Seizure 2006; 15:156-64.

(39.) Bjoro K, Gjerstad L, Bentdal O et al. Topiramate and fulminant liver failure, Lancet 1998; 352:1119.

(40.) Larkin JG, McKee PJW, Forrest G et al. Lack of enzyme induction With Oxcarbazepine (600 mg daily) in healthy subjects. Br J Clin Pharmacol 1991; 31:6571.

(41.) Flesch G. Overview of the Clinical Pharmacokinetics of Oxcarbazepine. Clinical Drug Investigation 2004; 24:185-203.

(42.) Beydoun A, Sachdeo RC, Kutluay E et al. Sustained efficacy and Long-term safety of oxcarbazepine: One year open-label extension of a study in refractory partial epilepsy. Epilepsia 2003; 44:1160-5.

(43.) Vajda FJE. New antiepileptic drugs. Journal of Clinical Neuroscience 2000; 7:88-101.

(44.) Pauletto G, Bergonzi P. On behalf of the Triveneto Epilepsy Study Group. Oxcarbazepine reduces seizure frequency in a high proportion of patients with both newly diagnosed and refractory partial seizures in clinical practice. Seizure 2006; 15:150-5.

(45.) Patsalos PN. The pharmacokinetic characteristics of levetiracetam. Methods Find Exp Clin Pharmacol 2003; 25:123-9.

(46.) French J, Edrich P, Cramer JA. A systematic review of the safety profile of levetirasetam: a new antiepileptic drug. Epilepsy Res 2001; 47:77-90.

(47.) Tan TC, Boer BW, Mitchell A et al. Levetiracetam as a possible cause of fulminant liver failure. Neurology 2008; 71:685-6.

(48.) Bourgeois BFD. Pharmacokinetics and metabolism of topiramate. Drugs of Today 1999; 35:43-8.

(49.) Grosso S, Franzoni E, Iannetti P et al. Efficacy and safety of topiramate in refractory epilepsy of childhood: long-term follow-up study. J Child Neurol 2005; 20:893-7.

(50.) Sankar R, Ramsay E, McKay A. A multicenter, outpatient, open-label study to evaluate the dosing, effectiveness, and safety of topiramate as monotherapy in the treatment of epilepsy in clinical practice. Epilepsy & Behavior 2009; 15:506-12.

Nermin Bolukbasi, Ferda Akar *, Sinan Bir ** Pamukkale Universitesi Tip Fakultesi, Farmakoloji Anabilim Dali, Denizli, Turkiye

* Adnan Menderes Universitesi, Veteriner Fakultesi, Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dali, Aydin, Turkiye

** Pamukkale Universitesi Tip Fakultesi, Noroloji Anabilim Dali, Denizli, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Nermin Bolukbasi, Pamukkale Universitesi Tip Fakultesi, Farmakoloji Anabilim Dali, Denizli, Turkiye Gsm: +90 532 687 20 20 E-posta: nerminbolukbasi@yahoo.com Gelis tarihi/Received: 13.01.2010 Kabul tarihi/Accepted: 19.06.2010
Tablo 1. Saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin karsilastirmasi

                           Saglikli                  Epileptik
Parametreler               kontrol                    kontrol
                            grubu                      grubu

Hasta sayisi                  15                        15
Yas                   31.6 [+ or -] 7.60        2S.93 [+ or -] 9.62
Cinsiyet (E/K (%)          533/467                   46.7/53 3
Trigliserit          94.06 [+ or -] 34.26    162.46 [+ or -] 105.32 *
Total kolesterol      156 [+ or -] 18.B9       175.06 [+ or -] 41.31
HDL kolesterol       48.13 [+ or -] 8.90       44.66 [+ or -] 10.46
LDL kolesterol        9520 [+ or -] 2373       100.53 [+ or -] 35.95
VLDL kolesterol      18.93 [+ or -] 6.85      28.78 [+ or -] 16.42 *
TC-HDL (non HDL     107.86 [+ or -] 20.37      130.40 [+ or -] 38.42
  kolesterol)
AST                  19.06 [+ or -] 7.25        15 [+ or -] 5.78 *
ALT                  21.40 [+ or -] 13.60       14.80 [+ or -] 5.79

* P < 0.05

Tablo 2. Karbamazepin ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarini
karsilastirilmasi

Parametreler              Karbamazepin                 Saglikli
                                                    kontrol grubu

Hasta sayisi                   15                         15
Vag                    31.06 [+ or -] 6.99        31.6 [+ or -] 7.60
Cinsiyet (E/K) (%)           533/467                   533/46.7
Trigliserit           110.73 [+ or -] 57.74      94.0 [+ or -] 34.26
Total kolesterol      181.80 [+ or -] 3694       156 [+ or -] 8.89 *
HDL kolesterol         55.86 [+ or -] 1415       48.13 [+ or -] 8.90
LDL kolesterol        103.80 [+ or -] 26.59      95.20 [+ or -] 23.73
VLDL kolesterol         2213 [+ or -] 815        18.93 [+ or -] 6.85
TC-HDL kolesterol     125.93 [+ or -] 27.26    107.86 [+ or -] 20.37 *
AST                    15.80 [+ or -] 3.89       19.06 [+ or -] 7.25
ALT                    1513 [+ or -] 5.90        21.40 [+ or -] 13.60

Parametreler                Epileptik
                          kontrol grubu

Hasta sayisi                    15
Vag                    28.93 [+ or -] 9.62
Cinsiyet (E/K) (%)           46.7/513
Trigliserit           162.46 [+ or -] 105.32
Total kolesterol      175.06 [+ or -] 41.31
HDL kolesterol        44.66 [+ or -] 10.46 *
LDL kolesterol        100.53 [+ or -] 35.95
VLDL kolesterol        28.78 [+ or -] 16.42
TC-HDL kolesterol     130.40 [+ or -] 38.42
AST                      15 [+ or -] 5.78
ALT                    14.80 [+ or -] 5.79

* p <0.05

Tablo 3. Valproik asit ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin
karsilastirilmasi

                            Valproik                   Saglikli
Parameireler                  asit                  kontrol grubu

Hasta sayisi                   15                         15
Yas                   27.53 [+ or -] 10.53        31.6 [+ or -] 7.60
Cinsiyet (E/K (%)           46.7/53.3                  513/46.7
Trigliserit           105.46 [+ or -] 57 47      94.06 [+ or -] 34.26
Total kolesterol      158.40 [+ or -] 28.52       156 [+ or -] 18.39
HDL kolesterol         45.86 [+ or -] 9.20       48.13 [+ or -] 8.90
LDL kolesterol        91.73 [+ or -] 24.56       95.20 [+ or -] 23.73
VLDL kolesterol       21.80 [+ or -] 11.47       18.93 [+ or -] 6.85
TC-HDL kolesterol     113.5 [+ or -] 31.49      107.86 [+ or -] 20.37
AST                    14.66 [+ or -] 2.84      19.06 [+ or -] 7.25 *
ALT                    11.30 [+ or -] 2.17      21.40 [+ or -] 13.60 *

                            Epileptik
Parameireler              kontrol grubu

Hasta sayisi                    15
Yas                    28.93 [+ or -] 9.62
Cinsiyet (E/K (%)           46.7/53.3
Trigliserit           162.46 [+ or -] 105.32
Total kolesterol      175.06 [+ or -] 41.31
HDL kolesterol         44.66 [+ or -] 10.46
LDL kolesterol        100.53 [+ or -] 35.95
VLDL kolesterol        28.78 [+ or -] 16.42
TC-HDL kolesterol     130.40 [+ or -] 38.42
AST                      15 [+ or -] 5.76
ALT                    14.80 [+ or -] 5.79

* p < 0.05

Tablo 4. Okskarbazepin ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin
karsilastirilmasi

Parametreler             Okskarbazepin                Saglikli
                                                   kontrol grubu

Hasta sayisi                   15                        15
Yas                   32.00 [+ or -] 9.96        31.6 [+ or -] 7.60
Cinsiyet (E/K) (%)          46.7/513                 53.3/46.7
Trigliserit          116.73 [+ or -] 63.37      94.06 [+ or -] 34.26
Total kolesterol     178.80 [+ or -] 32.06      156 [+ or -] 18.89 *
HDL kolesterol        53.13 [+ or -] 10.66      48.13 [+ or -] 8.90
LDL kolesterol        99.46 [+ or -] 24.02      95.20 [+ or -] 23.73
VLDL kolesterol       23.86 [+ or -] 13.56      18.93 [+ or -] 6.85
TC-HDL kolesterol    125.66 [+ or -] 34.86     107.86 [+ or -] 20.37
AST                   17.26 [+ or -] 3.53       19.06 [+ or -] 7.25
ALT                   19.80 [+ or -] 12.03      21.40 [+ or -] 13.60

Parametreler                Epileptik
                          kontrol grubu

Hasta sayisi                    15
Yas                    28.93 [+ or -] 9.62
Cinsiyet (E/K) (%)           467/533
Trigliserit           162.46 [+ or -] 105.32
Total kolesterol      175.06 [+ or -] 41.31
HDL kolesterol        44.66 [+ or -] 10.46 *
LDL kolesterol        100.53 [+ or -] 35.95
VLDL kolesterol        28.78 [+ or -] 16.42
TC-HDL kolesterol     130.40 [+ or -] 38.42
AST                     15 [+ or -] 5.78 *
ALT                    14.80 [+ or -] 5.79

* p <005

Teblo 5. Levetirasetam ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarinin
karsilastirilmasi

Parametreler              Levetirasetam                Saglikli
                                                    kontrol grubu

Hasta sayisi                    9                         15
Yas                   33.00 ([+ or -] 9.28)       31.6 [+ or -] 7.60
Cinsiyet (E/K) (%)          22.2/77.3                 53.3/46.7
Trigliserit           121.55 [+ or -] 60.14      94.06 [+ or -] 34.26
Total kolesterol      183.00 [+ or -] 42.17      156 [+ or -] 18.89 *
HDL kolesterol        49.22 [+ or -] 15.31       48.13 [+ or -] 8.90
LDL kolesterol        109.00 [+ or -] 30.76      95.20 [+ or -] 23.73
VLDL kolesterol       24.44 [+ or -] 12.08       18.93 [+ or -] 6.85
TC-HDL kolesterol     133.77 [+ or -] 27.26    107.86 [+ or -] 20.37 *
AST                    14.22 [+ or -] 3.15       19.06 [+ or -] 7.25
ALT                    12.55 [+ or -] 3.81       21.40 [+ or -] 3.60

Parametreler                Epileptik
                          kontrol grubu

Hasta sayisi                    15
Yas                    28.93 [+ or -] 9.62
Cinsiyet (E/K) (%)          46.7/53.3
Trigliserit           162.46 [+ or -] 105.32
Total kolesterol      175.06 [+ or -] 41.31
HDL kolesterol         44.66 [+ or -] 10.46
LDL kolesterol        100.53 [+ or -] 35.95
VLDL kolesterol        28.78 [+ or -] 16.42
TC-HDL kolesterol     130.40 [+ or -] 38.42
AST                      15 [+ or -] 5.78
ALT                    14.80 [+ or -] 5.79

* p<0.05

Tablo 6. Topiramat ile saglikli ve epileptik kontrol gruplarini
karsilastirilmasi

Parametreler                Topiramat                  Saglikli
                                                    kontrol grubu

Hasta sayisi                    9                         16
Yas                   33.00 ([+ or -] 9.28)       31.6 [+ or -] 7.60
Cinsiyet (E/K) (%)          22.2/77.8                53.3/46.7 *
Trigliserit           121.55 [+ or -] 60.14      94.06 [+ or -] 34.26
Total kolesterol      183.00 [+ or -] 42.17       156 [+ or -] 18.89
HDL kolesterol        49.22 [+ or -] 15.31       48.13 [+ or -] 8.90
LDL kolesterol        109.00 [+ or -] 30.76      95.20 [+ or -] 23.73
VLDL kolesterol       24.44 [+ or -] 12.08       18.93 [+ or -] 6.85
TC-HDL kolesterol     133.77 [+ or -] 27.26     107.86 [+ or -] 20.37
AST                    14.22 [+ or -] 3.15      19.06 [+ or -] 7.25 **
ALT                    12.55 [+ or -] 3.81       21.40 [+ or -] 13.60

Parametreler                Epileptik
                          kontrol grubu

Hasta sayisi                    15
Yas                    28.93 [+ or -] 9.62
Cinsiyet (E/K) (%)         46.7/53.3 *
Trigliserit          162.46 [+ or -] 105.32 *
Total kolesterol      175.06 [+ or -] 41.31
HDL kolesterol        44.66 [+ or -] 10.46 *
LDL kolesterol        100.53 [+ or -] 35.95
VLDL kolesterol        28.78 [+ or -] 16.42
TC-HDL kolesterol     130.40 [+ or -] 38.42
AST                      15 [+ or -] 5.78
ALT                    14.30 [+ or -] 5.79

* p<0.05, ** p<0.005
Gale Copyright: Copyright 2011 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.