Women victims of violence: a mental health survey in sheltered homes/ Siddet magduru kadinlar: siginma evlerinde bir ruh sagligi incelemesi.
Subject: Medical research (Surveys)
Medical research (Health aspects)
Medical research (Psychological aspects)
Medicine, Experimental (Surveys)
Medicine, Experimental (Health aspects)
Medicine, Experimental (Psychological aspects)
Mental health (Surveys)
Mental health (Health aspects)
Mental health (Psychological aspects)
Post-traumatic stress disorder (Surveys)
Post-traumatic stress disorder (Health aspects)
Post-traumatic stress disorder (Psychological aspects)
Child abuse (Surveys)
Child abuse (Health aspects)
Child abuse (Psychological aspects)
Health surveys (Surveys)
Health surveys (Health aspects)
Health surveys (Psychological aspects)
Behavioral health care (Surveys)
Behavioral health care (Health aspects)
Behavioral health care (Psychological aspects)
Women (Health aspects)
Women (Surveys)
Women (Psychological aspects)
Authors: Damka, Zeliha
Kislak, Sennur Tutarel
Pub Date: 06/01/2009
Publication: Name: Kadin/Woman 2000 Publisher: Eastern Mediterranean University Audience: Academic Format: Magazine/Journal Subject: Social sciences; Women's issues/gender studies Copyright: COPYRIGHT 2009 Eastern Mediterranean University ISSN: 1302-9916
Issue: Date: June, 2009 Source Volume: 10 Source Issue: 1
Topic: Canadian Subject Form: Behavioural medicine; Behavioural medicine; Behavioural medicine
Product: Product Code: 8000200 Medical Research; 9105220 Health Research Programs; 8000240 Epilepsy & Muscle Disease R&D; 9101224 Child Abuse NAICS Code: 54171 Research and Development in the Physical, Engineering, and Life Sciences; 92312 Administration of Public Health Programs; 92219 Other Justice, Public Order, and Safety Activities
Accession Number: 269778524
Full Text: Abstract

The main purpose of this study is to analyze whether the scores of post traumatic stress disorder, trauma-related guilt and other psychological symptoms of women staying in shelters change with respect to the suicide attempts and to the type of violence that they experience. Also the study aim at to find the level of prediction of the scores of Brief Symptom Inventory subscales by the scores of post traumatic stress disorder, trauma-related guilt expected to be seen in the victims of violence.

The study involves 106 battered women. The data in the study are collected through using Impact of Event Scale-R (IES), Trauma Related Guilt Inventory (TRGI), and Brief Symptom Inventory (BSI). In order to evaluate the differentiations of the scale scores at issue, from the type of violence experienced, one-way analysis of variance (ANOVA) is applied.

Results indicate that scores of IES, TRGI and BSI subscales significantly differ with respect to the type of violence. Being exposed to all types of violence much increases the psychological symptoms. The differences of scale scores related to women's suicide attempts are analyzed through using the t-test, and it is observed that the scores of TRGI have not differed significantly with respect to the suicide attempts, but differed significantly with respect to the subscale scores of BSI and IES.

In accordance with the second aim of the study, regression analysis is conducted to investigate whether the scores of TRGI and IES predict the BSI/subscale scores of anxiety, depression, somatisation, negative self and hostility or not, and the results reveal that TRGI and IES scores predict the scale scores mentioned. Findings of the study are discussed within the framework of the related literature.

Keywords: women staying in shelters, the type of violence, trauma related guilt, PTSD, psychological health

Arastirmada oncelikle siginma evinde kalan kadinlarin ugradigi siddetin turu ve intihar girisimlerine gore, travma sonrasi stres bozuklugu, travmaya bagli sucluluk ve diger psikolojik belirti puanlarinin degisip degismedigini incelemek amaclanmistir. Diger bir amac ise, siddet magdurlarinda gorulmesi beklenen travmaya bagli sucluluk puanlan ve travma sonrasi stres bozuklugunun Kisa Semptom Envanteri alt olcek puanlarini yordama gucunu belirlemektir. Calismada 106 siddet magduru kadinla calisilmistir. Calismanin verileri Olay Etkisi Olcegi (OEO-R), Travmaya Bagli Sucluluk Olcegi (TBSO) ve Kisa Semptom Envanteri (KSE) kullanilarak toplanmistir. Soz konusu olcek puanlarinin maruz kalman siddet turune gore farklarinin degerlendirilmesi icin, Tek Yonlu Varyans Analizi (ANOVA) uygulanmistir. Analiz sonuclari, OEO, TBSO ve KSE alt olcek puanlarinin siddet turlerine gore anlamli olarak farklilastigini gostermistir. Siddetin her turune maruz kalmak, psikolojik belirtileri daha da arttirmaktadir. Kadinlarin intihar girisimlerinin olup olmamasina iliskin olcek puanlari arasi farklar t-testi ile analiz edilmistir. TBSO puanlarinin, kadinlarin intihar girisimlerinin olup olmamasina gore anlamli olarak farklilasmadigi, ancak OEO ve KSE alt olcek puanlarina gore farklilastigi gozlenmistir, ikinci amac dogrultusunda, TBSO ve OEO puanlarinin, KSE/ Anksiyete, Depresyon, Somatizasyon, Olumsuz Benlik, Hostilite alt olcek puanlarini yordayip yordamadigini incelemek uzere regresyon analizi yapilmis ve sonuclar TBSO ile OEO puanlarinin sozu edilen olcek puanlarini yordadigini ortaya koymustur.

Anahtar kelimeler: siginma evinde kalan kadinlar, siddet turu, travmaya bagli sucluluk, TSSB, psikolojik saglik

Kadina yonelik siddetin bireysel, sosyal ve kulturel nedenlere ve kosullara bagli olarak ortaya ciktigi dusunulmektedir. Bir insan haklari ihlali olan kadina yonelik siddet ve ayrimciligin engellenmesi icin uluslararasi kuruluslar ve devletler cesitli yasal ve idari tedbirler almaktadirlar (Kadin Siginma Evleri Kilavuzu-KSEK, 2008; HU Nufus Etudleri Ens.-HUNEE, 2009). Birlesmis Milletler Genel Kurulunun 1993'te kabul ettigi Kadinlara Yonelik Siddetin Onlenmesi Bildirgesindeki tanimina gore; "kadinda fiziksel, cinsel ya da psikolojik zarar veya bozukluga neden olan, ozel yasamda ya da toplum yasaminda gerceklesen, cinsiyet ayrimciligina dayali her turlu davranis kadina yonelik siddettir".

Siddet turlerinden en bilineni olan fiziksel siddet vucut butunlugune zarar veren davranislari icerir (Kadin Haklan El Kitabi-KHE, 2008). Turkiye'de her uc kadindan biri fiziksel siddete ugramaktadir (Altinay ve Arat, 2008), ancak, kadinlar farkli rasyonellestirme yollan kullanarak siddeti normallestirmekte ve durumu degistirecek farkli davranislar sergilememektedirler (Mehmet, 2001). Psikolojik siddet olarak da adlandirilan duygusal siddet turu, ruhsal acidan zarar ve aci veren her turlu soz ve davranisi icermektedir. Ilgi ve sevgiden mahrum birakma, kucumseme, alay etme, korkutma, kuma getirme, hakaret, kufur, cocugu gostermeme, sevdiklerinden uzak tutma ve tehdit etme gibi davranistan icerir (Humphreys ve ark., 2001; Isiloglu, 2006; Karacam ve ark., 2006; Ozturk ve Sevil, 2003).

Diger bir siddet turu olan cinsel siddet ise, kadinin istegi disinda iliskiye zorlamanin yani sira ona fiziksel ve duygusal zarar verme, fuhusa, dogurma ya da dogurmamaya zorlama gibi davranislari ve ruhsal hastalik, zihinsel gerilik ve ilac kullanimi gibi kadinin yetisinin olmadigi durumlardaki cinsel girisimleri de icermektedir (Humphreys ve ark., 2001; Mehmet, 2001; Weaver ve Clum, 1996). Cinsel siddete maruz kalan kadin da "hirpalanmis kadin sendromu" (battered women syndrome) yasamakta, depresyon, kabus gorme, uykusuzluk gibi belirtiler gostermektedir. Tecavuz olaylarinin ise, akut yaralanmalar, cinsel yolla bulasan hastaliklar ve istenmeyen gebeliklerin yani sira korku, umutsuzluk ve intihar gibi sonuclan bulunmaktadir (Humphreys ve ark., 1999; Meclis Arastirma Komisyonu Raporu-MAKR, 2006). Weaver ve Clum (1996), siginma evine basvurmus kadinlann %71'inin cocuklukta fiziksel siddete, %53'unun de cinsel istismara maruz kaldigini belirlemistir.

Ekonomik siddet ise emegin maddi acidan somuruldugu davranistan icermektedir. Ulkemizde birkac yil oncesine kadar kadin, esinin izni olmadan herhangi bir iste calisamamaktaydi. Bugun bu kanun maddesi kaldinlmis olsa da, kadin uzerindeki sosyal kisitlamalar suregelmektedir (Isiloglu, 2006; Mehmet, 2001).

Kadinin geleneksel toplumsal cinsiyet rolunun disina cikmasi ve is yasamina katilmasi da erkeklerin uyguladigi siddeti tirmandiran bir etken gibi gorunmektedir. Kadinin eve kocadan daha cok gelir getirmesi dayak riskini en az iki kat fazlalastirmaktadir (Altinay ve Arat, 2008). Ancak Altinay ve Arat (2008) Turkiye'de kadinlarin siddeti mesru gormediklerini ve kadin-erkek iliskilerinde esitlik istediklerini ortaya koymuslardir.

Kadin siginma evlerine basvuran kadinlardan elde edilen bilgilere gore, erkeklerin bir kismi kari-koca iliskilerinden kaynaklanan sebeplerden dolayi karisina siddet uygulamaktadir. Siddet uygulayan erkegin temel hedefi kadinin davranislari, bedeni ve bireysel ozgurlugu uzerinde denetim kurmaktir. Kisacasi siddet bir erkegin karsisindaki kadini kontrol altina almak amaciyla gerceklestirdigi bir dizi eylemden ibarettir (Mehmet, 2001).

HUNEE (2000) raporuna gore, siddete maruz kalan kadinlar siddetin nedenlerine yonelik olarak, oncelikle "erkegin ailesiyle yasanan sorunlari" gostermislerdir. Sefkat-Der'in (2008) kadin siginma evlerinde kalmis, dokuz bin kadinla yapilmis gorusmeler sonucunda hazirladigi rapora gore; "cinsel taleplere karsi gelinmesi, cocuk doguramama / erkek cocuk doguramama, aglayan bebegi susturamama, ev islerinin iyi yapilmamasi, kapiyi gec acma, telefonun mesgul olmasi, suslenmesi, hep hasta olmasi, cocugun basarisizligindan sorumlu tutulmasi, cocugun babaya benzememesi, bosanmak istemek ya da istememek" siddet nedeni olarak bildirilmistir. Guler ve arkadaslari (2005) yapmis olduklari calismada, kadinlara gore siddetin nedenlerini, ekonomik yetersizlik, anlasmazlik, alkol kullanimi, ofke, kiskanclik ve sevgisizlik olarak belirlemislerdir.

Kadinlar ogrenilmis caresizlik, ekonomik bagimlilik, gidecek yerlerinin olmamasi, guc dagilimindaki dengesizlik, cocuklarin babasiz buyumemesi, cevrenin bosanan kadina bakis acisi gibi nedenlerle siddet iceren iliskiyi surdurmektedir (Icli, 1995; Mehmet, 2001). Ancak, kadina yonelik siddet sadece es ya da birlikte oldugu erkekten gelmemektedir. 15 yasindan sonra yaklasik olarak kadinlarin %18'i diger aile uyelerinden, akrabalarindan fiziksel siddet gormektedirler. Buna ragmen Turkiye genelinde siddet nedeniyle kadinlarin resmi kurumlara basvuru oranlarinin oldukca dusuk oldugu, kirsal yerlesimlerdeki kadinlarin daha da az basvuru yaptiklari bilinmektedir (HUNEE, 2009).

Siddete maruz kalma ve siddetin surmesi sonucunda kadinlarda ortaya cikan psikolojik problemler, politik, cografik veya kulturel farklara ragmen bircok acidan benzerlik gostermektedir (Philips ve ark., 2006; Subasi ve Akin, 2004). Siddet gibi travmatik yasantilar, kisinin psikolojik iyilik halini, sosyal guvenligini tehdit etmektedir. Kendini engellenmis hisseden kisi, yetersizlik ve caresizlik duygulari yasamakta, artan gerginlik ve kaygiyla birlikte umutsuz hale gelmektedir. Flannery'e (1999) gore, travmanin psikolojik ve biyolojik islevler uzerindeki olumsuz etkileri, kritik olayin sona ermesiyle ortadan kalkmayabilir ve travma sonrasi stres bozuklugu (TSSB) olarak devam edebilir. TSSB, asiri strese yol acan bir olaydan sonra gorulen yogun, uzamis ve bazen de gecikmis belirtiler grubunu tanimlayan tani kategorisidir (DSM-IV, 2000). Belirtiler olayin yineleyici bir bicimde hatirlanmasiyla karakterizedir. Kisi olayla ilgili uyaricilardan kacinir ve artmis uyarilmislik belirtileri gosterir (Davison ve Neale, 2004). Travmatik bir yasantidan sonra en belirgin ve dikkat cekici tepki, tehlikede olma duygusudur. Kisi neyin guvenli olup olmadigi konusunda artik farkli dusunmekte ve kendini tekrar guvende hissedebilmesi icin uzun zamana ihtiyaci olmaktadir (Ehlers, 1999). TSSB belirtileri, kadinin yasadigi siddetin sertligi, siddete maruz kaldigi zaman ve karsi karsiya kaldigi olum riskinin buyukluguyle de dogru orantili bulunmustur (Woods, 2000).

Sonuc olarak, TSSB hem doga olaylarindan hem de insandan kaynaklanan travmatik olaylar sonrasinda ortaya cikabilmektedir (Ehlers, 1999; Flannery, 1999). Ardindan depresyon, zihinsel sorunlar, kaygi, somatik sikayetler, obsesif kompulsif bozukluklar gibi rahatsizliklar da ortaya cikabilmektedir (Bati, 2007; Dilbaz, 2005; Dutton ve Goodman, 1994; Humphreys ve ark., 1999; Humpreys ve ark., 2001; Johnson ve Zlotnick, 2006; Waldrop ve Resick, 2004). TSSB tanisi alanlarda % 60-80 oraninda en az bir diger bozukluk bildirilmektedir. Kadinlarda ozellikle depresyon, fobi, bagimlilik sik gorulmektedir (Ozmenler, 2007). Sucluluk duygusu da travmatik yasantilar sonrasi yogunlasmakta ve kisinin kendini yetersiz hissetmesine daha cok yol acabilmektedir (Ehlers, 1999; Guler ve ark., 2005; Henning ve Frueh, 1997; Kubany ve Watson, 2003; Kubany ve ark., 2004; Leskela ve ark., 2002; Stone, 1997; Street ve ark., 2005; Woods, 2000). Kadin gerceklesen siddetin sorumlusu olarak kendini gormekte ve kendini suclamaktadir. Boylelikle saldirganin sorumlulugunu da kendi uzerine almaktadir. Soz konusu nedenlerle siddeti uygulayana itaat etme egilimi tasimakta ve siddetin tekrari icin uygun ortamin olusumuna imkan saglamaktadir (Kubany, 1994; Kubany ve Manke, 1995; Kubany ve ark., 1996; Kubany ve Watson, 2003; Kubany ve ark., 2004). Sucluluk duygularinin ve ice yonelen kizginlik duygularinin intihara kadar giden davranislara yol acabilecegi de ileri surulmektedir (Gectan, 1988).

Hawton ve Catalan'a gore (1994) intiharda risk faktorleri olarak es ile yapilan ciddi tartismalar ve yani sira birey icin onemli olan diger kisilerle yasanan iliski problemleri onem tasimaktadir ve intihar girisimine kadinlarda daha fazla rastlanmaktadir. Esi ya da birlikte oldugu kisiler tarafindan fiziksel ya da cinsel siddete maruz kalmis kadinlarin, uc kat daha fazla oranda intihari dusundugu ve dort kat daha fazla intihar girisiminde bulundugu da vurgulanmaktadir (HUNEE, 2009 ). Ozguven ve ark.(2003) intihar girisimi vakalarinin %7'sinin intihar girisiminden hemen once fiziksel siddete maruz kaldiklarini bildirmislerdir. Intihar riski tasiyan kisiler genellikle sosyal destegin olmadigi cevrelerde yasamakta ve aileleri stres donemlerinde destek saglayamamaktadir (Ellis ve Newman, 2007). Kriz durumlarinda kisi cevresinden destek aldiginda soz konusu durumdan daha iyi bir ruh sagligi ile cikabilmektedir (Ozguven ve ark., 2003). Ozmenler'e gore (2007), travma sonrasi donemde yeni stres verici yasam olaylan, sosyal destegin olmamasi, araya ek tanilar girmesi tedaviyi olumsuz yonde etkilemektedir. Soz konusu nedenlerle, yasanan umutsuzlugu, sucluluk duygusunu, utanc ve korkuyu yenebilmek, baska psikolojik belirtilerin ortaya cikmamasini saglamak ve yeni yasam secenekleri olusturabilmek icin Mor Cati gibi bazi dayanisma merkezleri kadinlara psikolojik danismanlik saglamaktadir.

Kadin siginma (konuk) evleri, erkekler tarafindan fiziksel, duygusal, cinsel ve ekonomik siddete ugrayan, sosyal destegi olmayan kadinlarin psiko-sosyal ve ekonomik sorunlarinin cozumlenmesi ve bu surecte varsa cocuklariyla birlikte yatili olarak kalabilmeleri icin 1990'larda Avrupa'da ortaya cikmistir (KSEK, 2008). Turkiye'de kadinin bir siginma evine basvurusu, Il Sosyal Hizmetler Mudurlugu'ne bir dilekce ile yapilmakta, degerlendirmenin ardindan siddet magduru kadin, uygun bir siginma evine yerlestirilmektedir (SHCEK Kadin Konuk Evi Yonetmeligi, 1983).

Genel olarak degerlendirildiginde, travma yasantisi sonrasi beden ve ruh sagliginin bozuldugu aciktir. Literaturde, siddete maruz kalma sonucu ortaya cikabilen travmaya bagli sucluluk, intihar girisimi, diger psikolojik belirtiler ile TSSB arasindaki baglantilara dikkat cekilmistir (Bati, 2007; Dilbaz, 2005; Dutton ve Goodman, 1994; Ehlers, 1999; Flannery, 1999; Guler ve ark., 2005; Hawton ve Catalan, 1994; Henning ve Frueh, 1997; Humphreys ve ark., 1999, 2001; HUNEE, 2009; Johnson ve Zlotnick, 2006; Kubany ve ark., 2004; Kubany ve Watson, 2003; Leskela ve ark., 2002; MAKR, 2006; Philips ve ark., 2006; Subasi ve Akin, 2004; Stone, 1997; Street ve ark., 2005; Waldrop ve Resick, 2004; Woods, 2000). Siddet turunun de soz konusu belirtileri farkli etkileyebilecegi dusunulebilir. Bu noktalardan hareketle, calismada oncelikle kadinlarin siddet deneyimleriyle ilgili betimsel istatistikler belirlenmistir. Ardindan kadinlarin ugradigi siddetin turune ve intihar girisiminin olup olmamasina gore, TSSB, travmaya bagli sucluluk ve diger psikolojik belirti puanlarinin degisip degismedigini incelemek amaclanmistir. Diger bir amac ise, siddet magdurlarinda gorulmesi beklenen travmaya bagli sucluluk puanlari ve travma sonrasi stres puanlarinin, Kisa Semptom Envanteri alt olcek puanlarini yordama gucunu belirlemektir.

Yontem

Katilimcilar

Arastirmanin katilimcilarini siginma evinde kalan 106 siddet magduru kadin olusturmaktadir. Bu kisilerin, esinden ya da diger aile uyelerinden siddetin her hangi birine maruz kalarak siginma evlerine yerlesmis olmalari kriter olarak alinmistir. Katilimcilarin 28'i SHCEK, 26'si Ankara Buyuksehir Belediyesi, 31'i Konya Sefkat Dernegi ve 21'i Manisa Siginma Evlerine basvurmus kadinlardir. Katilimcilarin yas ortalamasi 31 'dir (ranj=16-56, S=9.83) ve gelir duzeyleri dusuktur (%84 dusuk, 5611 orta, %5 yuksek). Diger demografik ozellikler ise Tablo 1'den izlenebilir.

Veri Toplama Araclari

Arastirmada veri toplama amaciyla, Kisisel Bilgi Formu, Olay Etkisi Olcegi, Travmaya Bagli Sucluluk Olcegi ve Kisa Semptom Envanteri kullanilmistir.

Kisisel Bilgi Formu. Katilimcilarin yas, egitim, medeni durum gibi demografik bilgilerini toplamak amaciyla 25 sorudan olusan bir kisisel bilgi formu hazirlanmistir. Bu form ile katilimcilarin anne babalarinin egitim durumu, meslekleri, gecmis siddet yasantilari, ne tur siddete maruz kaldiklari, siddetin nedenleri vb. bilgiler de toplanmistir.

Olay Etkisi Olcegi-R (OEO). Katilimcilarin yasadiklari siddet sonrasinda, yasanilan olaya iliskin suren rahatsizliklarini (TSSB belirtileri) saptamak amaciyla kullanilmistir. Horowitz ve ark. tarafindan gelistirilen olcegin gozden gecirilmis formunun uyarlama calismasi Isikli (2006) tarafindan gerceklestirilmistir. Analiz sonuclari olcegin kabul edilebilir bir yapi gecerligine sahip oldugunu gostermistir. Olcek maddelerinin Kisa Semptom Envanteri, Beck Depresyon Olcegi ve Beck Anksiyete Olcegiyle olan korelasyonlari anlamlidir. Cronbach Alfa katsayisi "asiri uyarilmislik" alt faktoru icin 0.90; "rahatsiz edici dusunceler" alt olcegi icin 0.83 ve "kacinma" alt olcegi icin 0.82 olarak bulunmustur.

Travmaya Bagli Sucluluk Olcegi (TBSO). Siddete maruz kalan kadinlarin travmaya bagli sucluluk duygularini belirleyen olcek (Kubany ve ark, 1996) toplam 32 maddedir. Calismada travma yasantisi olan toplam 286 katilimci yer almistir. Ic tutarlik, test-tekrar test degerleri anlamli bulunmustur. TBSO ile Beck Depresyon Olcegi ve Olay Etkisi Olcegi arasinda hesaplanan olcut bagimli gecerlik degerleri de anlamlidir (T.Kislak ve ark., 2006).

Kisa Semptom Envanteri (KSE). Genel belirti duzeylerini belirleyen KSE, SCL-90-R'nin kisa formudur. KSE 53 maddeden olusmaktadir. Uc ayri calismada olcegin toplam puanindan elde edilen Cronbach Alfa ic tutarlilik katsayilari 0.96 ve 0.95; alt olcekler icin elde edilen katsayilar da 0.55 ile 0.86 arasinda bulunmustur (sahin ve Durak, 1994). olcegin olcut bagimli gecerligine bakildiginda, alt olceklerin ve uc indeks puanlarinin Sosyal Karsilastirma olcegi, Boyun Egicilik olcegi, Strese Yatkinlik olcegi, UCLA-Yalnizlik olcegi ve Beck Depresyon Envanteri ile anlamli korelasyonlar gosterdigi bulunmustur. Yapi gecerligi acisindan olcegin strese yatkinlik ve strese yatkin olmamayi anlamli duzeyde ayirt edebildigi gosterilmistir.

Faktor analizi sonucunda olcegin; Anksiyete (A), Depresyon (D), Olumsuz benlik (OB), Hostilite (H) ve Somatizasyon (S) alt boyutlarina (alt olceklere) sahip oldugu bulunmustur.

Islem

Arastirmaya baslamadan once, Ankara universitesi Rektorlugu araciligi ile yazilan resmi bir yazi ile arastirmanin amaci ilgili kurumlara bildirilmis ve cesitli Siginma Evlerinde uygulama yapabilmek icin gerekli izinler istenmistir. Arastirmanin veri toplama calismalari Mayis 2008-Nisan 2009 tarihleri arasinda yapilmistir. Uygulamalar sadece izin verilen siginma evlerindeki "siddete maruz kalan kadinlarla" yapilmistir. Sosyal Hizmetler cocuk Esirgeme Kurumu Genel Mudurlugu'ne bagli Kadin Siginma Evinde (16 kisi kapasiteli) arastirmaci tarafindan uygulama yuz yuze yurutulmustur. Yeni kayitlara bagli olarak, ortalama haftada bir siginma evine gidilmistir. Ankara Buyuksehir Belediyesi (24 kisi kapasiteli), Konya sefkat Dernegi ve Sosyal Hizmetler cocuk Esirgeme Kurumu (70 kisi kapasiteli), Manisa Kadin Siginma Evlerinde (20 kisi kapasiteli) ise, olcekler orada calisan sosyal hizmet uzmani ve diger yakin meslek elemanlari (cocuk gelisim uzmani, hemsire gibi) tarafindan yuz yuze uygulanmistir. Konunun hassasiyet i ve gizlilik esasi cercevesinde surec icinde yeni kayit olanlarla toplamda ulasilan 106 katilimciya arastirmayla ilgili genel bilgi verilmistir. Gonulluluk cercevesinde, katilimcilarin onami alinmis ve gorusmelerde kimlik bilgileri kullanilmamistir. Uygulamalar yaklasik olarak 30 dakika surmustur. Okur-yazar olmayan katilimcilara yonelik uygulamalar ise yaklasik bir saat surmus olup, uygulamalar gorusmeye uygun odalarda yapilmistir. Ihtiyac duymalari halinde arastirmaciya telefon ile ulasabilecekleri, aynca isterlerse kurumdaki uzmanlarla gorusebilecekleri bilgisi verilmistir.

Bulgular

Analize baslamadan once, ilgili degiskenlerin cok degiskenli istatistigin temel sayiltilanm karsilayip karsilamadigina bakilmistir. Arastirmaya katilan 106 katilimcinin puanlan z puana cevrilmis ve [+ or -]3.29 degerinin uzerinde ve altinda puan olmadigi, degiskenlerin normal dagilim gosterdikleri gozlenmis ve analizlere 106 katilimci ile baslanmistir.

Tablo 2'de goruldugu gibi, siginma evindeki kadinlara hem esleri hem de aile ve akrabalari siddet uygulamislardir. Soz konusu siddet olaylari ise kadinlarin siginma evine basvurma nedenlerini olusturmustur.

Kadinlar es ya da aileleri nedeniyle maruz kaldiklari siddet turunu Tablo 3'te goruldugu gibi ifade etmislerdir. Siddetin her turune maruz kalan kadin sayisi % 43 gibi yuksek bir orana isaret etmektedir.

Katilimcilara gore eslerinin siddete basvurulari, % 20 oraninda neden yokken, % 16 oraninda alkol kullandiklarinda ve yine ayni oranda kiskanclik yasadiklarinda gorulmektedir. Ardindan ailevi sebepler ve ekonomik kosullar gelmektedir.

Arastirma kapsamina alinan kadinlarin % 53'unun her gun, % 37'sinin de haftada bir, kataninin daha seyrek oranda siddete maruz kaldigi belirlenmistir.

Siddete maruz kalan kadinlarin % 55.7' sinin cikis yolu bulamadiginda intihar girisiminde bulundugu, % 44.3'unun intihar girisimi olmadigi saptanmistir. Bu soruda girisim eylemi ile ilgili ayrintili bilgi alinmayip, kendi davranislarini ne yonde algiladiklarina onem verilmistir.

Siddete maruz kaldiktan sonra % 21'inin aile destegi gordugu, % 79'unun ise aile bireylerinden destek gormedigi anlasilmaktadir. Birlikte yasadiklari ya da onceki aile bireylerinin % 86'sinin arasinda da siddet yasandigini ifade etmislerdir.

Katilimcilarin maruz kaldiklari siddet turune iliskin olcek toplam puan ortalamalari arasi farklar:

Travmaya Bagli Sucluluk olcegi (TBSO) ve TSSB'yi olcen Olay Etkisi olcegi (OEO) ile KSE alt olcek toplam puanlarinin, siddet turune gore farklilasip farklilasmadigini anlamak amaciyla tek yonlu varyans analizleri yapilmistir. KSE/Olumsuz Benlik puanlari disindaki tum olcek puanlarinin siddet turune gore farklilastigi bulunmustur (p<.05). Schefee testi kullanilarak yapilan gruplar arasi karsilastirma sonuclarina gore, siddetin her turunu yasayan kadinlarin (n=45) OEO ve KSE/Somatizasyon olcek puan ortalamalari, fiziksel (n=38) ya da psikolojik siddete maruz kalanlarin (n=23) ortalamalarindan daha yuksek cikmistir. Yani bu grup travma sonrasi stres bozuklugu ve somatik belirtileri en fazla gosteren gruptur. TBSO ve KSE/Anksiyete olcek puan ortalamalari ise fiziksel siddete ve siddetin her turune maruz kalan gruplarda farklilismaktadir. KSE/Depresyon ve Hostilite puanlari ise psikolojik siddet ile siddetin her turune maruz kalmaya gore farklilasmaktadir. Karsilastirma sonuclarina gore siddetin her turune maru z kalanlarin olcek toplam puan ortalamalari, fiziksel ya da psikolojik siddete maruz kalanlara gore daha yuksektir (Bkz.Tablo 4).

Katilimcilarin intihar girisimlerine iliskin olcek toplam puan ortalamalari arasi farklar:

Intihar girisiminde bulunan ve bulunmayan siddete maruz kalmis kadinlarin TBSO'den aldiklari toplam puan ortalamalari arasindaki fark t-testi ile analiz edilmistir. Analiz sonuclarina gore intihar girisimi olanlar ile olmayanlar arasinda TBSO'den alinan puanlar acisindan anlamli fark olmadigi bulunmustur. OEO'den alinan toplam puan ortalamalari acisindan ise gruplar arasi anlamli fark oldugu bulunmustur (p<.05). Bu dogrultuda intihar girisiminde bulunan kadinlarin travma sonrasi stres bozuklugu puanlari, intihar girisiminde bulunmayanlardan anlamli duzeyde farklidir (Bkz.Tablo 5).

Intihar girisiminde bulunan ve bulunmayan, siddete maruz kalmis kadinlarin KSE alt olceklerinden aldiklari toplam puan ortalamalari arasindaki fark yine t-testi ile analiz edilmistir. Iki grup arasinda, Depresyon, Anksiyete, Hostilite, Somatizasyon, Olumsuz Benlik olceklerinden alinan puanlar acisindan anlamli farklar (p<.05) oldugu gorulmustur (Bkz.Tablo 5). Intihar girisiminde bulunanlarin olcek puan ortalamalari daha yuksektir.

TBSO ve OEO puanlarinin, KSE alt olcek toplam puanlarini yordamasma iliskin bulgular:

Regresyon analizi oncesi degiskenler arasi iliskileri belirlemek amaciyla Pearson Korelasyon katsayilari hesaplanmistir. TBSO, OEO puanlari ile Kisa Semptom Envanteri alt olceklerinden AO, DO, OBO, SO, HO puan ortalamalari arasinda elde edilen korelasyon degerleri anlamlidir (p<.05).

Analizde sucluluk ve travma sonrasi stres bozuklugu puanlarinin, KSE alt olcek toplam puanlarini yordama gucu hakkinda bilgi edinmek uzere linear regresyon analizleri yapilmistir.

Analiz sonuclarina gore (Bkz.Tablo 7), TBSO ve OEO toplam puanlari; KSE/Anksiyete olcegi toplam puanlarini yordamaktadir. Ilgili degiskenler toplam varyansin %42'sini aciklamaktadir. TBSO ve OEO toplam puanlari KSE/Depresyon olcegi toplam puanlarim da yordamaktadir. Ilgili degiskenler toplam varyansin %45' ini aciklamaktadir. Yine analiz sonuclari TBSO ve OEO toplam puanlarinin, KSE/Olumsuz Benlik olcegi toplam puanlarini yordadigini ve ilgili degiskenlerin toplam varyansin % 42' sini acikladigini gostermektedir. TBSO ve OEO toplam puanlan, KSE/Somatizasyon olcegi toplam puanlarini da yordamaktadir. Ilgili degiskenler toplam varyansin %48'ini aciklamaktadir. Son olarak, TBSO ve OEO puanlari, KSE/Host/7/te olcegi toplam puanlarini yordamakta ve soz konusu degiskenlerin toplam varyansin %35' ini acikladigina isaret etmektedir. Elde edilen oranlar oldukca yuksektir (p<.05).

Tartisma

siddete maruz kalan kadinlarin ekonomik durumlarina bakildiginda sosyoekonomik duzeylerinin dusuk oldugu gorulmektedir. Arastirmaya katilanlarin tamamina yakininin da herhangi bir geliri yoktur ve bu durum diger arastirma sonuclariyla tutarlidir (MAKR, 2006; HUNEE, 2009; Bati, 2007). Siddete maruz kalan kadinlarin yardim arama davranislarinin incelendigi arastirmalarda (Ataman, 2003; Dutton ve Goodman, 1994; Guler ve ark., 2005; Oral ve ark., 1996; Vahip ve Doganavsargil, 2006) dusuk sosyoekonomik duzeyde siddetin daha kolay ifade edildigi vurgulanmaktadir. Egitimli kesimde ise siddetin ifadesi daha onur kirici olarak algilanmaktadir.

Kadinlar siddet yasantilarini genelde kendi aileleri ve arkadaslariyla paylasmaktadirlar, ancak paylastiklari aile bireyleri ve arkadaslarinin cok az bir kismi bu konuda yardimci olmaktadir (HUNEE, 2009). Arastirma sonuclarimiza gore de ailesinden destek gormemis kadinlarin sayisi oldukca yuksektir. Ailelerinden destek gormeyen kadinlarin intihar girisimi (Ellis ve Newman, 2007; ozguven, Soykan ve Haran, 2003; Palabiyikoglu ve ark., 1997) ve psikolojik rahatsizlik acisindan riskli bir grubu olusturdugu da vurgulanmaktadir. Benzer sonuclara arastirmamizda da ulasilmistir. Bu baglamda siginma evlerinin onemi bir kez daha one cikmaktadir. Burada saglanacak psikolojik destek ile kadinlarin psikolojik sagliklarina katkida bulunmak, sonraki yasamlarina guclu bir bicimde baslayabilmeleri oncelikli hizmetler icinde olmalidir.

Yasanan siddet kadinlara gore cogu zaman nedensizdir. Herhangi bir sey siddete neden olabilirken, alkol kullanimi, kiskanclik ve ailevi sebepler de onemli olmaktadir. Bu yonde elde edilen veriler, diger arastirma verileriyle (Ekizceleroglu ve Zeyrekli, 2007; Humphreys ve ark., 2001; Kitis ve sanlioglu, 2007; Mehmet, 2001; Sevil ve Yamkkerem, 2006) tutarlik sergilemektedir. Siddete maruz kalan kadinlarin cogunun yetistikleri aile ortaminda da siddetin soz konusu oldugu bilinmektedir (Dutton ve Goodman, 1994; Hemenway, Solnick ve Carter, 1994; Isiloglu, 2006; Neugebauer, 2000; Riggs ve ark., 2000) ve bu arastirmanin katilimcilarinin aileleri de benzer ozellikleri tasimaktadir. Aile ortaminda siddete maruz kalma sonucunda, siddetle ilgili anlayislarin ve tepkilerin yanlis sekillendigi; bunun siddetle ilgili geleneksel ve islevsel olmayan bir bakis acisina sahip olmaya sebep oldugu soylenebilir. Siginma evinde kalan kadinlarin yaridan fazlasinin her gun, kalaninin daha az siklikta siddete maruz kalmis olmasi oldukca kritik bir oneme sahiptir. Siddete maruz kalmak; ulkemizde siddetin yayginligi acisindan, degerler, kadin ve insan haklari acisindan onemli bir tablo cizmektedir. Erkekler siddete basvurarak varolan esitsizligi surdurme yoluna gitmektedirler. O'Keefe'nin ileri surdugu gibi, siddetin sikligi ve sertligi de onemli faktorler olup, tacizcisini olduren veya ciddi bir bicimde yaralayan kadinlarin daha sik ve daha sert siddete maruz kalmis olduklari unutulmamalidir.

Siddet genelde fiziksel siddet olarak degerlendirilse de, fiziksel siddet disinda yer alan pek cok siddet turunun (cinsel, psikolojik, ekonomik) sonuclarinin buyuk oneme sahip oldugu dusunulmektedir. Bu calismada siddetin her turune maruz kalmis kadinlarin, sadece fiziksel ve sadece duygusal siddete maruz kalmis kadinlara gore TSSB belirtilerinde artis oldugu saptanmistir. Woods (2000) TSSB belirtilerinin 15 ile 30 yila kadar surebildigini ve bu surenin yasanmis sikintinin yogunlugu ve siddetiyle iliskili oldugunu belirtmistir. Bu durumda ilgili grubun daha cok risk altinda olacagini ileri surmek mumkundur. Saglik personelinin soz konusu riskleri dikkate alip, gerekli onlemleri almasi onemli gorunmektedir. Ilgili literaturde siddet turlerine gore TSSB'yi inceleyen calismalar bulunmamaktadir. Ancak elde edilen bilgiler, siddete maruz kalmanin TSSB belirtilerinin gorulmesine yol actigina yonelik calismalari (Bati, 2007; Dunmore ve ark., 1999; Golier ve ark., 2001; Lehman, 1997; Mehmet, 2001; O'Keefe, 1998; Philips ve Rosen, 2006; Pope ve Arias, 2000; Woods, 2000) desteklemektedir.

Arastirmada, siddetin her turune maruz kalan kadinlarin travmaya bagli sucluluk duzeyleri, fiziksel siddete maruz kalmis kadinlara gore daha yuksek bulunmustur. Genelde siddete maruz kalmanin travmaya bagli sucluluk baglaminda onemli oldugunu vurgulayan calismalar (Henning ve Freuh, 1997; Kubany ve Manke, 1995; Kubany ve Watson, 2003; Kubany ve ark., 2004; Leskela ve ark., 2002; Stone, 1997) ile calismamizin sonuclan tutarli bilgiler vermektedir. Guler ve ark., (2005) soz konusu kadinlarin %43'unun, siddetin kendilerini suclu hissetmelerine neden oldugunu vurguladigini belirtmislerdir. Bu baglamda kadinlarin erkege ve siddete bakis acilari degistirilmeli, siddetin ne olursa olsun kabul edilemez oldugu bilgisi cesitli kaynaklardan kendilerine verilmeli, saglik personeli ve kadin dayanisma gonulluleri bu konuda kadindan taraf olmalidir.

Belirtiler acisindan baktigimizda, siddetin her turune maruz kalanlarin anksiyete ve somatizasyon belirtilerini fiziksel siddete maruz kalanlardan daha fazla, yine bu grubun depresyon ve hostilite belirtilerini, psikolojik siddete ugrayanlardan daha fazla gosterdikleri gorulmektedir. Siddete maruz kalmak olumsuz benlik algisina yol acmakta, ofke ve kizginligi artirmakta, depresyona yol acmaktadir. Kisinin bedensel belirtilerini artirirken, asiri kaygi yasamasina da neden olmaktadir. Siddetin her turune maruz kalmanin, soz konusu belirtileri daha da arttirabildigi bulgulara bagli olarak soylenebilir. Yapilan diger calismalarla da siddete maruz kalan kadinlarin kaygi duzeylerinin yuksek oldugu, depresyon belirtilerinin goruldugu, uyku bozukluklari, yeme bozukluklari gibi belirtilerinin oldugu gosterilmistir (Ayranci ve ark., 2002; Bati, 2007; Dilbaz, 2005; Humphreys ve ark., 2001).

Humphreys ve arkadaslarina (2001) gore, siddet sikliginin olcumu zordur ve kadinlar siddet yasantilarinin ayrintilarini paylasma konusunda cekingenlik gostermektedir. ozmen'e (2004) gore siddete maruz kalan kadinlar ciddi fiziksel ve psikolojik sorunlar yasamalarina ragmen siddeti inkar etmektedirler. Bu arastirmada da siddete maruz kalan kadinlarin, maruz kaldiklari siddetle ilgili acik bilgiler vermedikleri, bir sekilde sikligini ve cesidini daha az gosterdikleri de dusunulebilir. Sucluluk ve utanc duygulari siddetin gercek sikliginin ifade edilmesine engel oluyor olabilir. Ancak boyle de olsa elde edilen bu bulgular, siddetin cesitli psikolojik belirtilerin varligina sebep olabilecegine isaret etmektedir.

Bulgulara bagli olarak, intihar girisimi olan ve olmayan kadinlarin psikolojik belirti duzeyleri birbirinden farklidir. Bu dogrultuda arastirma sonuclari siddete maruz kalmanin cesitli psikolojik belirtilere yol actigi (Ayranci ve ark., 2002; Bati, 2007; Dilbaz, 2005; Dunmore ve ark., 1999; Golier ve ark., 2001; Humphreys ve ark., 2001; Lehman, 1997; Mehmet, 2001; O'Keefe, 1998; Philips ve Rosen, 2006; Pope ve Arias, 2000; Woods, 2000) ve intihar girisimiyle iliskili oldugu yonundeki calismalarla (Ataman, 2003; Hawton ve Catalan, 1994; Oral ve ark., 1996; ozguven ve ark., 2003; Palabiyikoglu ve ark., 1997; HUNEE, 2009) tutarlidir. Hostilite, Depresyon, Olumsuz Benlik, Somatizasyon ve Anksiyete belirti puanlari intihar girisimi acisindan anlamli olarak farklilasmaktadir. Bu calismanin sonuclari ozellikle depresyonla intihar iliskisine deginen calismalari (Aydemir ve ark., 2002; Doksat, 1999; Sayil ve Berksun, 1998; Siyez, 2006; sahin ve Batigun, 2009; Tuzun, 2005) ve cesitli psikolojik belirtilerin intihargirisimini yordayabilecegine iliskin bulgulari iceren calismalari (Ataman, 2003; Hawton ve Catalan, 1994; Oral ve ark., 1996; ozguven ve ark., 2003; Palabiyikoglu ve ark., 1999; HUNEE, 2009) desteklemektedir. Travmaya bagli sucluluk duygusu ise intihar girisimi ile iliskili bulunmamistir. Baska bir deyisle intihar girisimi olan ve olmayanlarin travmaya bagli sucluluk duzeylerinin birbirine yakin oldugu soylenebilir. Ilgili literatur incelendiginde, siddete maruz kalan kadinlarda travmaya bagli sucluluk ve intihar girisimi ile baglantili calisma bulunmamaktadir. Tangney ve ark., (1995) ve Street ve arkadaslarinin (2005) da belirttigi gibi suclulukla ilgili calismalar yetersizdir. Siddete maruz kalan kadinlarin sucluluk ve utanc duygularinin, benlik saygilarinin intihar girisimi ile olan iliskilerine ayri ayri bakilarak literature yeni bilgilerin katilmasi onemli gorulmektedir.

Arastirmada ele alinan cesitli belirtiler arasindaki iliskiler ortaya konduktan sonra, calismada siddete maruz kalan kadinlarda travmaya bagli suclulugun ve travma sonrasi stres bozuklugunun, KSE alt olcek toplam puanlarini buyuk oranda yordadiklari da belirlenmistir. Travmaya bagli sucluluk ve TSSB'nin, anksiyete, somatizasyon, olumsuz benlik, hostilite ve depresyon belirtileriyle buyuk oranda iliskili oldugu soylenebilir. Sucluluk duygusu ve TSSB ile psikolojik belirtiler arasinda gorulen iliskiler, siddetin ortaya cikardigi TSSB belirtilerinin baska psikolojik sikintilarla ciddi duzeydeki baglantisina dikkat cekmektedir ve bu bazi calismalarin bulgulariyla benzerlik sergilemektedir (Ackerman, 1998; Bernstein ve ark., 2005; Goiler ve ark., 2001; Humphreys ve ark., 2001; Johnson ve Zlotnick, 2006; Roberts, 2006). Siddete maruz kalan kadinlarin soz konusu travmatik yasantilari sonrasinda ice kapandigi, olumsuz benlik gelistirdigi, siddetin depresyona sebep oldugu, siddete maruz kalan depresif kadinlarin ya sanan stresli olaya bedensel yakinmalarla tepki verdigine isaret eden baska calismalar da vardir (Breslau ve ark., 2000; Cascardi ve ark., 1999; Dummore, Clark ve Ehlers, 1999; Guler ve ark., 2005; Lehman, 1997; O'Keefe, 1998). Bu belirtilere dikkat edilmesi, uygun tedavilerin yapilmasi TSSB'nin uzamamasi ve tedavisinin saglanmasinda oldukca onemli gorunmektedir.

Siddete maruz kalan kadinlarin travmaya bagli sucluluk duzeylerinin, diger psikolojik belirtileri yordamaya olan katkisi, Leskela ve ark. (2002), Kubany ve ark. (2004) ile Street ve arkadaslarinin (2005) yasanan sucluluk duzeyi ile kaygida artma, ozguvende dusme, olumsuz benlik ve ice kapanma arasi iliskileri gosteren bulgularina katkida bulunmaktadir.

Siddete maruz kalan kadinlarda travma sonrasi stres bozuklugu, travmaya bagli sucluluk ve diger belirti duzeylerini bir arada inceleyen baska calismalara ihtiyac vardir. Gelecekte yapilacak arastirmalar, incelenecek yeni degiskenler bulgulari guclendirebilir, yeni bakis acilari kazandirabilir. Kadinlarin, es veya aileleri tarafindan hayati tehlikelerinin olup olmamasi gibi faktorlerin degerlendirilmesi de onemli katkilar saglayacaktir. Erkeklerin kadinlara uyguladigi siddetin onlenmesi konusunda, gerekli onlemlerin alinmasi acisindan alandaki calismalarin katkisi buyuk olacaktir. ozellikle Turk ornekleminde siddete maruz kalan ve siginma evine gelen kadinlarin psikolojik sagliklarina iliskin kapsamli degerlendirmeler verecek calismalara gereksinim oldugu dusunulmektedir.

Elde edilen bulgular dogrultusunda, siddete maruz kalan ve siginma evine yerlesen kadinlarin ciddi duzeyde psikolojik sagliklarinin bozuldugu ve bu konuda profesyonel yardima ihtiyaclari oldugu dikkate alinmalidir. Yeni bir uyum sureci gerektiren siginma evlerinde sagaltim acisindan gerekli duzenlemelerin yapilmasi, psikolog bulundurulmasi ve gerektiginde hekime ulasmalari icin kolayliklarin saglanmasi, ayrica uc aydan daha uzun sure bu evlerde destek verilebilmesi konusunda yapilacak duzenlemeler onem kazanmaktadir. Yapilacak yardimlarin yani sira calismalarin disiplinler arasi olmasi, siddetin farkli boyutlarda ele alinmasi ve siddetin onlenmesi acisindan daha faydali olacaktir. Ayrica ulkemizdeki kadin siginma evlerine kabul edilmedeki burokratik prosedurun hizlandirilmasi ve kolaylastinlmasinin pratikte yararli olacagi dusunulmektedir. Bir ise yerlestirilerek kurumdan ayrilan kadin sayisinin artirilmasi, ekonomik bagimsizlik acisindan oldukca onemlidir. Ulkemizde siginma evlerinin sayilarinin, kapasitelerinin ve konforlarinin artirilmasi, cocuklari icin uygun duzenlemelerin yapilmasi, hem guvenli hem de ic mekanlarda acik alanlar olusturarak yasanabilir hale getirilmeleri de gereklilikler icinde gorunmektedir.

Sonuc olarak, kadinlarin siddet konusunda bilinclendirilmeleri ve yardim kuruluslari konusunda bilgilendirilmeleri onem kazanmaktadir. Koruyucu ruh sagligi acisindan devlet, medya, egitim ve saglik kuruluslarina buyuk gorevler dustugu unutulmamalidir. Yasalar uygulamada siddete karsi kadini koruyor olsa da, arastirma sonuclari siginma evindeki kadinlarin psikolojik sagliklari acisindan olumsuz bir tablo cizmekte ve konunun onemini vurgulamaktadir. Bilimsel degerlendirmeler kurum politikalari tarafindan titizlikle dikkate alinmali, saglik calisanlarinin siddet magdurlarina yaklasimlari ve tedavi surecindeki uygulamalari zenginlestirilmeli, standartlastinlmalidir.

Kaynakca

Ackerman P. T., Newton E. J., McPherson B., Jones J., Et Dykman R. (1998). Prevalance of post traumatic stress disorder and psychiatric diagnoses in three groups of abused Children (Sexual, Physical and Both). Child Abuse & Neglect, 22: 759-774.

Altinay A. G. & Arat Y. (2008). Turkiye'de kadina yonelik siddet. Istanbul: Punto.

Amerikan Psikiyatri Birligi (2001). Psikiyatride Hastaliklarin Tanimlanmasi ve Siniflandirilmasi El Kitabi. Yeniden Gozden Gecirilmis Dorduncu Baski (DSM- IV- TR). Amerikan Psikiyatri Birligi Washington DC, 2000'den (Cev: Koroglu E.). Ankara: Hekimler Yayin Birligi.

Ataman U. C. (2003). Kadina yonelik siddet, Cinsel taciz, Irza gecme. Sted, 9 (12): 333-335.

Aydemir C., Temiz V. H. & Goka E. (2002). Major depresyon ve ozyikimda kognitif ve emosyonel faktorler. Turk Psikiyatri Dergisi, 13 (1): 33-39.

Ayranci U., Gunay Y., & Dogan O. (2002). Hamilelikte aile ici es siddeti: birinci basamak saglik kurumuna basvuran kadinlar arasinda bir arastirma. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 3: 75-87.

Bati U. (2007). Siddetin kadin sagligina etkileri ve saglik calisanlarinin rolu, Kadin Calismalari Dergisi, 2 (4): 32-47.

Bernstein A., Zvolensky M., Feldner M., Lewis S., Fauber A., Feldner E., & Vujanovic A. (2005). Anxiety Sensitivity Taxon and Trauma: Discriminant Associations for Posttraumatic Stress and Panic Symptomatology Among Young Adults. Depression and Anxiety, 22: 138-149.

Breslau N., Davis G., Peterson E., & Schultz, L. (2000). A second at comorbity in victims of trauma: the postraumatic stress disorder-major depression connection. Society of Biological Psychiatry, 48: 902-909.

Cascardi M., O'Leary D. & Schlee K. (1999). Co-Occurrence and correlates of posttraumatic stress didorder and major depression in physically abused women. Journal of Family Violence, 14: 227-244.

Davison G. C. & Neale, J. M. (2004). Travma Sonrasi Stres Bozuklugu. Anormal Psikolojisi, 7.Basim. Ankara: Turk Psikologlar Dernegi Yayinlari: 152-157.

Dilbaz N. (2005). Anksiyete Bozukluklarinda Son Gelismeler. Ankara: Pozitif Matbaacilik.

Doksat K. (1999). Intiharlar. I.U. Cerrahpasa Tip Fakultesi Surekli Tip Egitimi Etkinlikleri. Depresyon, Somatizasyon ve Psikiyatrik Aciller Sempozyumu Kitabi: 169-172.

Dunmore E., Clark D. & Ehlers A. (1999). Cognitive factors involed in the onset and maintenance of posttraumatic stress disorder after physical or sexual assault. Behaviour Research and Therapy, 37: 809-829.

Dutton M. A. & Goodman A.L (1994). Posttraumatic stress disorder among battered women: analysis of legal implications. Behavioral Science and the Law, 12: 215-234.

Ehlers A. (1999). Posttraumatische Belastungsstorung Hogrefe: Gottingen.

Ekizceleroglu R. & Zeyrekli S. (2007). Turkiyede kadina yonelik siddetin nedenleri ve sonuclari. Kadin Calismalari Dergisi, ozel sayi: 64-71.

Ellis T. E. & Newman F. C. (2007). Yasamayi secmek. (Cev: Kocak M. U.). Ankara: HYB Basim Yayin.

Flannery R. B. (1999). Psychological trauma and posttraumatic stres disorder: A review. International Journal of Emergency Mental Health, 99( 2): 135-140.

Gectan E. (1988). Cagdas Yasam ve Normaldisi Davranislar. Istanbul: Evrim Matbaacilik.

Golier J., Yehuda R., Schmeider J. & Siever L. (2001). Variability and severity of depression and anxiety in posttraumatic stress disorder and major depressive disorder. Depression and Anxiety, 13: 97-100.

Guler N., Tel H. & Tuncay O. F. (2005). Kadinin aile icinde yasanan siddete bakisi. Cumhuriyet Universitesi Tip Fakultesi Dergisi, 27 (2): 51-56.

Hawton K. & Catalan J. (1994). Intihar girisimi. (Cev: Ceyhun B.). Ankara: Hekimler Yayin Birligi.

Hemenway D., Solnick S. & Carter J. (1994). Child rearing violence, Child Abuse Neglect, 18: 1011-1020.

Henning R. K., & Frueh C. B. (1997). Combat guilt and its relationship to PTSD symptoms. Journal of Clinical Psychology, 53 (8): 801-808.

Humphreys J., Lee K., Neylan T. & Marmar C.(1999). Trauma history of sheltered battered women. Issues in Mental Health Nursing, 20: 319 -332.

Humphreys J., Lee K. Neylan T. & Marmar C.(2001). Psychological and physical distress of sheltered battered women. Health Care for Women International, 22: 401-414.

Isikli S. (2006). Travma Sonrasi Stres Belirtileri Olan Bireylerde Olaya Iliskin Dikkat Yanliligi, Ayrisma Duzeyi ve Calisma Bellegi Uzami Arasindaki Iliskiler. Yayinlanmamis Doktora Tezi. Hacettepe Universitesi Psikoloji Bolumu, Ankara.

Isiloglu B. (2006). Anksiyete ve Depresyon Tanisi Ile Izlenen Evli Kadinlarda Aile Ici Siddetin Sosyodemografik Faktorleri, Cift Uyumu Ve Hastalikla Iliskisi. Yayimlanmamis Uzmanlik Tezi. Bakirkoy Ruh Sagligi ve Hastaliklari Egitim Ve Arastirma Hastanesi, Istanbul.

Icli T. (1995). Ailede Kadina Karsi Siddet Suclulugu. Ankara: T.C. Kadinin Statusu ve Sorunlari Genel Mudurlugu.

Johnson D. Et Zlotnick C. (2006). A Cognitive behavioral treatment for battered women with ptsd in shelters: findings from a pilot study. Journal of Traumatic Stres, 19: 559-564.

Kadin Haklari El Kitabi -KHE (2008). Ankara: Ankara Barosu Kadin Haklari Merkezi.

Kadin Siginma Evleri Kilavuzu-KSEK (2008). Ankara: T.C Basbakanlik, Kadinin Statusu Genel Mudurlugu.

Karacam Z., Calisir H., Dundar E., Altuntas F. & Avci F. C. (2006). Evli kadinlarin aile ici siddet gormelerini etkileyen faktorler ve kadinlarin siddete iliskin bazi ozellikleri. Ege Universitesi Hemsirelik Yuksekokulu Dergisi, 22 (2): 71-88.

Kubany E. S. (1994). A Cognitive model of guilt typology in combat related PTSD. Journal of Traumatic Stres, 7: 3-19.

Kubany E. S., Haynes S. N., Abueg F. R., Manke F. P., Brennan J. M. & Stahura C. (1996). Development and validation of the trauma-related guilt inventory (TRGI). Psychological Assessment, 8 (4): 428-444.

Kubany E. S. & Manke F. P. (1995). Cognitive therapy for trauma related guilt. Conceptual bases and treatment outlines. Cognitive and Behavioural Practice, 2: 27-61.

Kubany E. S. & Watson B. S. (2003). Guilt: Elaboration of a multidimensional model. The Psychological Record, 53: 51-90.

Kubany E. S., Hill E. E., Owens A. J., Spencer I. C, McCriag A. M. & Tremayne I. K. (2004). Cognitive trauma therapy for battered women with PTSD. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 72 (1): 318.

Lehman P. (1997). The development of posttraumatic stress disorder in a sample of child witnesses to mother assault. Journal Of Family Violence, 10: 241 -257.

Leskela J., Dieperink M. & Thruas P. (2002). Shame and posttraumatic stres disorder. Journal of Traumatic Stress, 15 : 223-226.

Meclis Arastirma Komisyonu Raporu-MAKR (2006). Kadina ve Cocuga Yonelik Siddetin Sebeplerinin Arastirilmasi ve Gereken Onlemlerin Alinmasi, Ankara.

Mehmet N. (2001). Suc Olgusu Baglaminda Kadina Yonelik Siddet. Yayinlanmamis Yuksek Lisans Tezi. Ankara Universitesi Sosyoloji Bolumu, Ankara.

Neugebauer R. (2000). Research on intergenerational transmission of violence: The next generation. Lencet, 335: 1116-1117.

O'Keefe M. (1998). Post traumatic stress disorder among incarcerated battered women: a comparsion of battered women who killed their abusers and those incarcerated for other offenses. Journal of Traumatic Stress, 11: 71-84.

Oral A., Binici S., Buyukcelik D. & Yazar H. (1996). Kriz olgularinda aile icinde yasanan siddet, Kriz Dergisi, 5 (2): 115-121.

Ozguven H. D., Soykan C. & Haran S. (2003). Intihar girisiminde sorun alanlari ve tetikleyiciler. Kriz Dergisi, 11(1): 13-24.

Ozmen S. K. (2004). Aile icinde ofke ve saldirganligin yansimalari. Ankara Universitesi Egitim Bilimleri Fakultesi Dergisi, 37 (2): 27-39.

Ozmenler K. N. (2007). Travma sonrasi stres bozuklugu ve akut stres bozuklugu. Psikiyatri Temel Kitabi (Ed.E.Koroglu ve C.Gulec).2.baski. Ankara:HYB Basim Yayin.

Ozturk H. & Sevil U. (2003). Gebelikte siddet. Saglik ve Toplum Dergisi, 1:1-16.

Palabiyikoglu R., Oral A., Binici S.A. & Haran S. (1997). Intihar girisimi olan ve olmayan kriz olgularinin cesitli degiskenler acisindan incelenmesi. Kriz Dergisi, 5 (1): 25-32.

Phillips K., Rosen G., Zoellner L. & Feeny N. (2006). A Cross-cultural assessment of posttrauma reactions among malaysian and us women reporting partner abuse. Journal Family Voilence, 21: 259-262.

Pope K. & Arias L (2000). The role of perceptions and attributions in battered women's intentions to permanently end their voilent relationships. Cognitive therapy and Research, 24: 201-214.

Riggs D., Caulfield M. 6t Street A. (2000). Risk for domestic violence: Factors associated with perperation and victimization. Journal of Clinical Psychology, 56:1289-1316.

Roberts R. A. (2006) Classification typology and assesment of five levels of woman battering. Journal Family Violence, 21: 521-527.

Sayil I. & Berksun O. E. (1998). Depresyon ve intihar. Psikiyatri Dunyasi, 2: 5256.

Sevil U. & Yanikkerem E. (2006). Kadina Yonelik Aile ici Siddet (1.Basim). Izmir: Guven Kitabevi

SHCEK Kadin Konuk Evi Yonetmeligi (1983). http://shcek.gov.tr/Kurumsal_Bilgi/Mevzuat/Yonetmelikler/KadinKonukevi.asp

Siyez D. M. (2006). Ergenlik doneminde intihar girisimleri bir gozden gecirme. Kastamonu Egitim Dergisi, 14 (2): 413-420.

Stone A. M. (1997). The role of shame in posttraumatic stress disorder. American Journal of Ortohopsychiatri, 62: 131-136.

Street E. A., Gibson E. L. & Holohan R. D. (2005). Impact of childhood traumatic events, trauma-related guilt, and avoidant coping strategies on ptsd symptoms in female survivors of domestic violence. Journal of Traumatic Stress, 18: 245-252.

Sahin N. H. & Durak A. (1994). Kisa Semptom Envanteri: Turk gencleri icin uyarlanmasi. Turk Psikoloji Dergisi, 9 (31): 44-56.

Sahin N. H. & Batigun. A. (2009). Lise ve universite ogrencilerinde intihar riskini belirlemeye yonelik bir modelin sinanmasi. Turk Psikiyatri Dergisi, 20 (1): 28-36.

Sefkat Dernegi Raporu (2008). Turkiye'de Aile ici Siddetin Bahaneleri ve Siddetin Engellenmesine Yonelik Siddet Goren Kadinlarin Kendi Cozum Onerileri. Istanbul.

Subasi N., & Akin A. (2004). Kadina yonelik siddet, nedenleri ve sonuclari. www.huksam.hacettepe.edu.tr.siddet.htm.

Tangney P. J. & Fisher W. K. (1995). Self-Conscious Emotions. New York: The Guilford Press.

Turkiye'de Kadina Yonelik Aile Ici Siddet Arastirmasi (2009). Hacettepe Universitesi Nufus Etudleri Enstitusu (HUNEE), Ankara.

Tutarel-Kislak S., Cakmak O. & Sarac S. (2006). Travma Tepkileri/Travmaya Bagli Sucluluk olcegi'nin gecerlik ve guvenirlik calismasi. 14. Ulusal Psikoloji Kongresi Kitabi. Ankara: 172-173.

Tuzun D.U. (2005). Genclik doneminde depresyon ve intihar. I.U. Cerrahpasa Tip Fakultesi Surekli Tip Egitimi Etkinlikleri. Sempozyum Dizisi, 43: 53-58.

Vahip I. & Doganavsargil O. (2006). Aile ici fiziksel siddet ve kadin hastalarimiz. Turk Psikiyatri Dergisi, 17: 107-114

Waldrop A., Resick P. (2004). Coping Among Adult Female Victims of Domestic Violence. Journal of Family Violence, 19: 291-301.

Weaver T. L. & Clum G. A. (1996). interpersonal violence: Expanding the search for long term sequelae within a sample of bettered women. Journal of Traumatic Stress, 9: 783-803.

Woods J. S. (2000). Prevalance and patterns of posttraumatic stress disorder in abused and postabused women. Issues in Mental Health Nursing, 21: 309-324.

Zeliha Damka

Ankara Universitesi *

Sennur Tutarel Kislak **

Ankara Universitesi

* Uzm. Psk. Zeliha Damka, Psikoloji Bolumu, Ankara Universitesi, Ankara-Turkiye. E-posta: zeldamka@yahoo.com

** Doc.Dr. Sennur Tutarel Kislak, Psikoloji Bolumu, Ankara Universitesi, Ankara-Turkiye. Eposta: sennurkislak@hotmail.com
Tablo 1. Katilimcilarin Demografik Ozellikleri

                                                     Uzun sure
Egitim Duzeyi     N    %      Medeni     N    %      Yasanan     N
                              Durum                  Yer

Okuryazar degil   11   10.4   Bekar      16   15.1   B. Sehir    53
Okuryazar         12   11.3   Evli       47   44.3   Sehir       30
Ilkolkul Mezunu   42   39.6   Bosanmis   23   21.7   Ilce        13
Ortaokul                      Dul        7    6.6    Kasaba      1
Mezunu            25   23.6   imam                   Koy         9
Use Mezunu        14   13.2   nikahli    4    3.8
Yuksek Ogrenim    2    1.19   Ayn
                              Yasiyor    9    8.5

Egitim Duzeyi     %

Okuryazar degil   50.0
Okuryazar         28.3
Ilkolkul Mezunu   12.3
Ortaokul           .9
Mezunu            8.5
Use Mezunu
Yuksek Ogrenim

Tablo 2. Siginmaevine Basvuru Nedenlerine gore Dagilimlar

Basvuru nedenleri                       N     %

Es siddeti                              44    41.5
Aile siddeti                            9     8.5
Hem es hem aile siddeti                 6     5.7
Es ya da ile tarafindan evden atilma    47    44.3
Toplam                                  106   100

Tablo 3. Maruz Kalinan Siddet Turune Gore Dagilimlar

Siddet Turu          N     %

Fiziksel Siddet      38    35.8
Psikolojik Siddet    23    21.7
Siddetin her turu    45    42.5
Toplam               106   100

Tablo 4. Siddet Turune Iliskin Olcek Puan Ortalamalari ve
Anova Sonuclan

Olcekler         Siddet Turu            X      SS

TBSO             Fiziksel             59.15   11.27
                 Psikolojik           62.65   15.18
                 Siddetin her turu    68.64   13.59

OEO              Fiziksel             44.36   18.40
                 Psikolojik           37.17   19,42
                 Siddetin her turu    54.60   15.19

KSE/ Anksiyete   Fiziksel             18.18   10.68
                 Psikolojik           18.00   12.90
                 Siddetin her turu    24.53   10.57

KSE/ Depresyon   Fiziksel             24.24   11.52
                 Psikolojik           20.00   11.82
                 Siddetin her turu    28.69   11.85

KSE/ Olumsuz     Fiziksel             17.08   9.79
Benlik           Psikolojik           16.65   13.86
                 Siddetin her turu    23.27   11.24

KSE/             Fiziksel             11.26   6.17
Somatizasyon     Psikolojik           11.48   8.61
                 Siddetin her turu    17.98   7.69

KSE/ Hostilite   Fiziksel             12.74   6.29
                 Psikolojik           11,13   6.53
                 Siddetin her turu    15.33   5.30

Olcekler         Siddet Turu                  F ve sd

TBSO             Fiziksel             [F.sub.2-103] = 5,47 *
                 Psikolojik
                 Siddetin her turu

OEO              Fiziksel             [F.sub.2-103] = 8.45 *
                 Psikolojik
                 Siddetin her turu

KSE/ Anksiyete   Fiziksel             [F.sub.2-103] = 4.30 *
                 Psikolojik
                 Siddetin her turu

KSE/ Depresyon   Fiziksel             [F.sub.2-103] = 4.38 *
                 Psikolojik
                 Siddetin her turu

KSE/ Olumsuz     Fiziksel             [F.sub.2-103] = 4.04 *
Benlik           Psikolojik
                 Siddetin her turu

KSE/             Fiziksel             [F.sub.2-103] = 10.41 *
Somatizasyon     Psikolojik
                 Siddetin her turu

KSE/ Hostilite   Fiziksel             [F.sub.2-103] = 4.28 *
                 Psikolojik
                 Siddetin her turu

* p < .05

Tablo 5. Intihar Girisimlerine Iliskin Olcek Puan Ortalamalari
ve T-testi Sonuclan

Olcekler            Intihar        X      SS       sd       t
                    Girisimi

TBSO                Var (n=59)   66.20   13.93
                    Yok (n=47)   61.10   13.08   101.17    .49

O.E.O               Var          51.18   17.10
                    Yok          42.08   19,17   93.13    .91 *

KSE/ Hostilite      Var          15.77   5.69
                    Yok          10.61   5.45    100.47   .54 *

KSE/Somatizasyor    Var          16.45   8.09
                    Yok          11.27   7.03    103.18   .62 *

KSE/Olumsuz         Var          23.05   10.97
Benlik              Yok          15.29   11.24   97.64    .10 *

KSE/Depresyon       Var          29.28   11.13
                    Yok          20.08   11.38   97.75    .38 *

KSE/Anksiyete       Var          24.45   11.29
                    Yok          16.29   10.13   102.49   .18 *

* P < .05

Tablo 6. Arastirma Degiskenleri Arasindaki Korelasyonlar

                 1       2       3       4       5       6       7

TBSO 1           1
OEO 2            .36 *     1
Anksiyete 3      .44 *   .61 *     1
Depresyon 4      .42 *   .64 *   .86 *     1
0.Benlik 5       .51 *   .55 *   .82 *   .81 *   1
Somatizasyon 6   .39 *   .67 *   .78 *   .65 *   .73 *   1
Hostilite 7      .46 *   .52 *   .72 *   .74 *   .74 *   .59 *   1

* P < .05

Tablo 7. Kisa Semptom Envanteri Alt Olcek Puanlarinin, TBSO ve OEO
Puanlari Tarafindan Yordanmasi: Regresyon Analizi Sonuclari

Yordayici   Yordanan        R    [R.sup.2]     Uyar.       F     Beta
                                             [R.sup.2]   Deg.
  TBSO      KSE/                                                 .25
   OEO      Anksiyete      .65      .42         .41      37.66   .52

  TBSO      KSE/                                                 .22
   OEO      Depresyon      .67      .45         .44      42.45   .56

  TBSO      KSE/                                                 .36
   OEO      Olumsuz
            Benlik         .65      .42         .41      36.90   .42

  TBSO      KSE/                                                 .16
   OEO      Somatizasyon   .69      .48         .47      46.97   .62

  TBSO      KSE/                                                 .31
   OEO      Hostilite      .59      .35         .34      28.11   .40

Yordayici   Yordanan        t      P

  TBSO      KSE/           3.07
   OEO      Anksiyete      6.45   .05

  TBSO      KSE/           2.78
   OEO      Depresyon      7.17   .05

  TBSO      KSE/           4.43
   OEO      Olumsuz
            Benlik         5.25   .05

  TBSO      KSE/           2.13
   OEO      Somatizasyon   8.03   .05

  TBSO      KSE/           3.68
   OEO      Hostilite      4.74   .05
Gale Copyright: Copyright 2009 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.