Seroprevalence of hepatitis A and hepatitis A vaccination rate in preschool age in Istanbul urban/Istanbul ilinde okul oncesi yas grubunda hepatit A seroprevalansi ve hepatit A asisi yaptirma orani.
Article Type: Report
Subject: Hepatitis A (Prevention)
Hepatitis A vaccine (Usage)
Hepatitis A vaccine (Health aspects)
Preschool children (Health aspects)
Preschool children (Care and treatment)
Authors: Topal, Erdem
Hatipoglu, Nevin
Turel, Ozden
Aydogmus, Cigdem
Hatipoglu, Husem
Erkal, Serdar
Siraneci, Rengin
Pub Date: 03/01/2011
Publication: Name: Journal of Pediatric Infection Publisher: Aves Yayincilik Audience: Academic Format: Magazine/Journal Subject: Health Copyright: COPYRIGHT 2011 Aves Yayincilik ISSN: 1307-1068
Issue: Date: March, 2011 Source Volume: 5 Source Issue: 1
Geographic: Geographic Scope: Turkey Geographic Code: 7TURK Turkey
Accession Number: 295776974
Full Text: Objective: The aim of this study is to determine Hepatitis A seroprevalence, rate of hepatitis A vaccination among pre-school age children in urban Istanbul and emphasize the importance of hepatitis A vaccination.

Material and Methods: This cross-sectional study included children aged 1-6 years who applied to our outpatient pediatrics clinic with a complaint other than jaundice between July and October 2008. Anti-HAV Ig G was studied by enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) in order to determine hepatitis A seroprevalence.

Results: One hundred ninety eight (62.1%) of 319 children included in the study were male, one hundred twenty one (37.9%) were female. Vaccination history against hepatitis A was positive in 11 cases (3.4%) and was negative in 308 cases (96.6%). Anti-HAV Ig G was positive in 29 cases (9.4%) except in cases with a history of vaccination.

Conclusion: Although hepatitis A seroprevalence is reduced compared with previous years in urban Istanbul, the level of vaccination rate was found very low. Due to being infected with HAV at an older age which causes increased incidence of complication, we suggest routine immunisation program for hepatitis A, beginning from childhood.

Key words: Hepatitis A, vaccinate, seroprevalence

Istanbul Ilinde Okul Oncesi Yas Grubunda Hepatit A Seroprevalansi ve Hepatit A Asisi Yaptirma Orani

Amac: Bu calismada Istanbul ilinde okul oncesi yas grubunda hepatit A seroprevalansini, hepatit A asi yapma oranini ve asinin onemini vurgulamak amaclanmistir.

Gerec ve Yontemler: Temmuz 2008-Ekim 2008 tarihleri arasinda uygulanmis olan kesitsel tipteki calisma, cocuk poliklinigimize sarilik disi nedenlerle basvuran 1-6 yas arasi cocuklar uzerinde gerceklestirildi. Hepatit A seroprevalansini belirlemek icin Anti-HAV Ig G enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) yontemi ile bakildi.

Bulgular: Calismaya alinan 319 olgunun 198'i (%62.1) erkek, 121'i (%37.9) kiz idi. Hepatit A asisi yaptirma oykusu olgularin 11'inde (%3.4) varken olgularin 308'ninde (%96.6) yoktu. Hepatit A asi oykusu olmayan olgularin 29'unda (%9.4) Anti-HAV Ig G pozitif bulundu.

Sonuc: Istanbul ilinde okul oncesi yas grubunda hepatit A seroprevalansi onceki yillara gore azalmakla birlikte hepatit A asisi yaptirma orani cok dusuk duzeydedir. Hepatit A enfeksiyonunun daha ileri yaslarda gecirilmesi ciddi komplikasyonlara neden olmasindan dolayi, asinin cocuk yas grubundan itibaren rutin olarak yapilmasini oneriyoruz.

Anahtar kelimeler: Hepatit A, asi, seroprevalans

Giris

Hepatit A virusu (HAV) Picornaviridae ailesi icinde yer alan, yaklasik 27-28 nm capinda, lineer pozitif polariteli ve tek sarmalli RNA iceren, zarfsiz bir virustur (1). HAV enfeksiyonu tum dunyada yaygin olarak gorulmekle birlikte, gelismekte olan ulkelerde daha sik rastlanmaktadir. insana bulasma cogunlukla agiz-diski yoluyla olmaktadir. Hepatit A virusu dezenfektanlara ve isiya direncli oldugu icin bulasiciligi yuksek olan bir mikroorganizmadir (2). Cocukluk caginda daha sik olmakla birlikte her yasta ve her cinste gorulebilir (3). HAV enfeksiyonunun baslangici genellikle anidir ve ates, keyifsizlik, bulanti, kusma, istahsizlik ve karinda agri gibi sistemik yakinmalarin esliginde olur. Bu predrom hafif olabilir ve bebekler ile okul oncesi yastaki cocuklarda fark edilmeden gecirilebilir. Cocuklardaki enfeksiyonun tersine eriskinlerdeki HAV enfeksiyonlarinin cogunlugu semptomatiktir ve ciddi olabilir (4). Sosyoekonomik duzey dusuklugu, kalabalik ortamlarda yasama, anne ve babanin egitim duzeyi dusuklugu, kirsal kesimde bulunma ve kotu hijyen kosullarina paralel olarak HAV enfeksiyonunun prevalansi artmaktadir (5). Ulkemizdeki HAV seroprevalansi gelismekte olan ulkelere benzerlik gosterdigi ve cesitli calismalarda 0-10 yas arasinda %40'in altinda iken, 15 yas uzeri grupta %90'ni gectigi bildirilmektedir (6-9).

Bu calismadaki amacimiz, cocuk poliklinigimize basvuran, okul oncesi yas grubunda HAV seroprevalansini, Hepatit A asisi yaptirma oranini ve asi yaptirmanin onemini vurgulamaktir.

Gerec ve Yontem

Calisma Temmuz 2008 ile Ekim 2008 tarihleri arasinda T.C. Saglik Bakanligi Istanbul Bakirkoy Kadin Dogum ve Cocuk Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi cocuk poliklinigine basvuran 1-6 yas arasi cocuklarda gerceklestirilmis kesitsel bir arastirmadir. Calismanin yapildigi donem icinde sarilik disi nedenlerle cocuk poliklinigimize basvuran, toplam 319 cocuk incelendi. HAV enfeksiyonunun seroprevalansi hesaplanirken, hepatit A asisi yaptir ma oykusu olanlar calisma disi birakild?. Incelenecek cocuklarin anne ve babalari bilgilendirilip, arastirma icin onay alindi. Arastirma icin onceden formlar olusturuldu. Formdaki tanimlayici bilgiler yas, cinsiyet, hepatit A asilanmasi, gecirilmis sarilik ve sarilik geciren bireyle temas oykusunu iceriyordu.

Cocuklardan 3 ml'lik venoz kan ornegi alinip, Beckman Coulter Access Immunassay System paramagnetik kemiluminesans immunassay sistemi ve bu cihazda calisilmak uzere uretilmis Beckman Coulter access marka anti-HAV IgG makro ELISA kiti kullanildi. Olcumler mIU/ml cinsinden yapildi. Olcum sonuclarina gore 35 mIU/ml ve uzeri anti-HAV Ig G seropozitif, 35 mIU/ml' den daha kucuk degerler seronegatif olarak kabul edildi.

Verilerin istatistiksel analizi icin NCSS 2007&PASS 2008 Statistical Software (Utah, USA) programi kulanildi. Verilerin betimleyici degerleri ortalama, standart sapma, frekans olarak verilmistir. Okul oncesi donemdeki cocuklarda Hepatit A seroprevalansi %20 siklikta, %80 gucte ve %95 guven araliginda alindiginda, orneklem buyuklugu 246 kisi olarak hesaplandi (Turkiye Istatistik Kurumunun 2007 nufus sayiminda Istanbul ilinin 5 yas alti nufusu 967.366 dir). Calismaya 319 kisi alindi.

Calisma T.C. Saglik Bakanligi Istanbul Bakirkoy Kadin Dogum ve Cocuk Hastalklari Egitim ve Arastirma Hastanesi etik kurulu tarafindan 22.07.2008 tarihinde onaylanmistir.

Bulgular

Calismaya dahil olan 319 olgunun 121'i kiz (%37.9), 198'i erkek (%62.1) idi. Olgularin ortalama yasi 43.96 [+ o -] 20.81 ay (aralik: 12-72 ay) idi. Calismaya alinan olgularin 11'inde (%3.4) hepatit A asisi yaptirma oykusu vardi ve bu olgular hepatit A seroprevalansi hesaplanirken calismaya alinmadi. Olgularin 29'unda (%9.4) anti-HAV IgG pozitif tespit edildi. Olgularin 279'unda (%90.6) anti-HAV Ig G negatifti (Tablo 1). Sarilik geciren bireyle temas oykusu olgularin 13'unde (%4) vardi ve bunlarin sekizinde anti-HAV Ig G pozitifti. Anti-HAV Ig G pozitif olgularin besinde (%17.2) sarilik gecirme oykusu vardi. Anti-HAV IgG pozitif alti olgumuz 2 yasindan kucuktu.

Tartisma

HAV bir RNA virusu olup fekal oral yol ile bulasarak enfeksiyona neden olmaktadir. HAV enfeksiyonu, cocuklarda genellikle asemptomatik seyreden, herhangi bir sekel birakmadan iyilesen selim seyirli bir hastalik olmakla beraber, nadir olarak fulminan hepatik yetmezlikle sonuclanan agir tablolara da neden olabilir (10).

Ulkemiz HAV enfeksiyonu acisindan genel olarak orta duzeyde endemisiteye sahip bolge olarak degerlendirilmekle birlikte endemisite cografi bolgelere ve sosyoekonomik duruma gore farkliliklar gosterebilmektedir (7,11). Ornegin Dogu ve Guneydogu Anadolu Bolgeler'indeki sehirlerde, gelismekte olan ulkelerdekine benzer, ulke ortalamasinin uzerinde bir seropozitiflik orani ve ustelik daha erken yasta virus ile karsilasma bildirilmektedir (12).

Ulkemizde hepatit A seroprevalansiyla ilgili yayinlar incelendiginde bolgeler arasinda farkliliklar gozlenmekte ve dogu bolgelerimizde okul oncesi cocuklarda prevalansin daha yuksek oldugu dikkati cekmektedir. Aslan ve arkadaslarinin (13) 1999 yilinda Sanliurfa yoresinde yaptiklari calismada hepatit A seroprevalansini 0-4 yas grubunda %24, 5-9 yas grubunda %68 saptadilar. Sonmez ve arkadaslari (14) Malatya il merkezinde 0-6 yas grubu cocuklarda HAV seroprevalansini %35, Sidal ve arkadaslari (15) Istanbul ilinde HAV seroprevalansini okul oncesi grupta %15.1, okul caginda %49.6 olarak saptamislardir. Yakin tarihli yayinlara bakildiginda, Isiklar ve arkadaslarinin (16) 2004 yilinda Ankara ilinde yaptiklari calismada 1-4 yas arasi grupta hepatit A seroprevalansini %27.1, 5-9 yas arasinda %47.7 olarak saptadilar. Colak ve arkadaslarinin (17) Antalya'da yaptiklari calismada HAV seroprevalansini 0-5 yas grubunda %19.9, 6-12 yas grubunda %43.9 tespit ettiler. Atabek ve arkadaslari (18) Konya'da 2004 yilinda yaptiklari calismada kent merkezinde yasayan okul oncesi cocuklarda HAV seroprevalansini %25.8 saptamislardir. Sencan ve arakadaslari (19) 2004 yilinda Duzce deprem konutlarindaki 0-6 yas arasi cocuklarda HAV seroprevalansini %44.4, 2007 yilinda Arabaci ve arkadaslari (20) Canakkale yoresinde yaptiklari calismada 0-6 yas grubunda hepatit A seroprevalansini %49.3 buldular.

Yaptigimiz calismada Istanbul ilinde 1 -6 yas grubunda hepatit A seroprevalansini %9.4 saptadik. Bu oran ulke mizin diger bolgelerinde yapilan calismalar ve Istanbul ilinde Sidal ve arkadaslarinin (15) 2001 yilinda yaptiklari calismadaki seroprevalans oranina gore belirgin derecede dusuktu. Ulkemizin diger illerinde yapilan calismalarla karsilastirildiginda hepatit A seroprevalansinin okul oncesi donemde belirgin olarak azaldigini tespit ettik. Bu dusuk oranin nedenini, Istanbul ilindeki hijyen ve sanitasyon kosullarinin ulkemizin diger illerine gore daha iyi ve Istanbul ilinde yasayan halkin sosyokulturel duzeyinin daha yuksek olmasindan kaynaklandigini dusunuyoruz. Yapilan arastirmalarda hepatit A seroprevalansi okul oncesi donem de dusuk, okul cagi doneminde ise belirgin bir artis gostermektedir. Hepatit A enfeksiyonunun bulasmasinda, oncelikle fekal oral yolla bulasmanin olmasi, kotu hijyenik sartlar ve kalabalik ortam onemli faktorlerdir ve bu faktorler okula baslama yasi ile paralellik gostermektedir.

HAV enfeksiyonunda korunmada egitim, hijyen ve sanitasyon sartlarinin iyilestirilmesinin yaninda asil korunma temas oncesi asilamadir. Hepatit A asisi, 1993 yilinda kulanim lisansi almis ve gunumuzde korunmada secilen ajandir. Asi endemik bolgeye seyahat edecek duyarli kisilere gitmeden once ve cocuklarda da iki yasindan itibaren yapilmalidir. Koruma ilk asidan sonraki iki haftada %90, 1. ayda %95 ve 2. asi dozundan sonra %100' e yakindir. Korunma suresi tek bir dozdan sonra 7 yili ve ek bir dozdan sonra 11 yili gecebilir. Antikor azalma sekli gercekten korunmanin 20 yili asabilecegini dusundurmektedir (21). Cocuklarda ve 18 yasina kadar olan bireylerde yapilacak asi miktari 0.5 ml (Havrix pediatrik enjektor, GlaxoSmithKline) olup, 0. ve 6. aylarda iki doz seklinde IM olarak yapilir (22).

Hepatit A asisi yaptirma oraniyla ilgili az sayida calisma bulunmaktadir. Calismamizda 2-6 yas arasi cocuklarda asi yaptirma orani %3.4 idi. Cocuklarin asilama oykuleri, as kartlari ve hastane kayitlari gibi kesin verilere degil, ebeveynlerinin anket sorularimiza verdikleri cevaba dayanmaktaydi. Bu nedenle asi oykulerinin guvenirligi tartismali olmakla birlikte, bu konuda fikir vermektedir. Cocuklarda hepatit A asisi yaptirma oraninin bu kadar dusuk olmasi, asinin rutin asi programinda olmamasi ve de ailelerin hepatit A enfeksiyonu ve asisi konusunda bilgi sahibi olmamasindan kaynaklandigini dusunuyoruz. Calismayi il bazinda tek bir merkezde yapmamizdan dolayi il genelini tam olarak yansitmayabilecegi calismanin kisitliligidir. Ancak calismanin yapildigi hastane ilin en buyuk merkezi cocuk hastanesi oldugu icin ilin tum bolgelerinden hasta kabul etmektedir. Bu nedenle hepatit A seroprevalansini il duzeyinde tam olarak yansitmamakla birlikte, bu konuda yaklasik sonuclar vermektedir.

Sonuc olarak sosyoekonomik duzey dusuklugunun, kalabalik ortamlarda yasamanin, anne ve babanin egitim duzeyi dusuklugunun azalmasi ve kotu hijyen kosullarindaki iyilesmelere paralel olarak HAV enfeksiyonunun cocuklardaki prevalansi azalmaktadir. Enfeksiyon yas ilerledikce daha agir bir klinik tabloya yol actigi ve istirahat gerektirdigi icin, salginlar esnasinda ciddi zaman ve isgucu kaybina neden olmaktadir. Maliyet-etkinlik konusu ve gelisebilecek olumcul komplikasyonlar goz onune alindiginda ozellikle ulkemiz gibi endemik bolgelerde hepatit A asisinin erken cocukluk caginda yapilmasinin yararli olacagini dusunmekteyiz.

Cikar Catismasi

Yazarlar, herhangi bir cikar catismasinin soz konusu olmadigini bildirmislerdir.

doi:10.5152/ced.2011.04

Gelis Tarihi: 03.12.2010

Kabul Tarihi: 11.02.2011

Kaynaklar

(1.) Lemon S. Type A viral hepatitis:Epidemiology, diagnosis, and prevention. Clinical Chemistry 1997; 43: 1494-9.

(2.) Feinstone SM, Gust ID. Hepatitis A virus. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Principles and Practice of Infectious Disease. 5 th edition. New York: Churchill Livingstone, 2000, p.1920-40.

(3.) Dokmeta? I. HAV enfeksiyonunun epidemiyolojisi ve patogenezi. Viral Hepatitle Savasm Dernegi, 2007, p.52-60.

(4.) Yazigi N, Balistreri WF. Viral Hepatitis. In: Kliegman RM, Behrman RE, Jenson HB, Stanton BF. Nelson textbook of pediatrics. 18 th ed. Philadelphia: Saunders, 2007, p.1680-90.

(5.) Tekay F. Hakkari devlet hastanesine basvuran 0-14 yas grubu cocuklarda hepatit A sikligi. Dicle Tip Derg 2006; 33: 245-7.

(6.) Turker T, Babayigit MA, Tekbas OF ve ark. GATA Egitim ve Arastirma Hastanesi'ne 2002-2004 yillari arasinda viral hepatit nedenli yatislarin sikligi ve dagilimi. Gulhane Tip Dergisi 2006; 48: 125-31.

(7.) Ceyhan MN. Ankara'da bir ilkogretim okulunda hepatit A seropozitiflik prevalansi ve etkileyen etmenler ile bir yillik insidansi (Uzmanlik Tezi). Ankara: Gazi Universitesi Tip Fakultesi, Halk Sagligi Anabilim Dali, 2007.

(8.) Turhan E, Cetin M. Mustafa Kemal Universitesi Tip Fakultesi Egitim Arastirma ve Uygulama Hastanesi'ne basvuran hastalarda hepatit A seroprevalansi. Viral Hepatit Dergisi 2007; 12: 30-4.

(9.) Arslan K. Cocukluk cagi hepatit A seroprevalansi (Uzmanlik Tezi). Istanbul: T.C. Saglik Bakanligi, Haseki Egitim ve Arastirma Hastanesi, Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Klinigi, 2006.

(10.) Balamtekin N, Kalman S, Unay B, Akcakus M, Ozturk F, Gokcay E. Kayseri bolgesinde yasayan cocuklarda hepatit A seroprevalansi. Gulhane Tip Dergisi 2006; 48: 142-5.

(11.) Colpan A, Bodur H, Erbay A, Akinci E, Ongoru P, Eren S. Akut viral hepatit olgularinin degerlendirilmesi. Viral Hepatit Dergisi 2003; 8: 20-4.

(12.) Ozen M, Yologlu S, Isik Y, Tekerekoglu MS. Turgut Ozal Tip Merkezi'ne basvuran 2-16 yas grubundaki cocuklarda Anti-HAV Ig G seropozitifligi. Turk Ped Ars 2006; 41: 36-40.

(13.) Aslan G, Seyrek A, Iscan A, Sevinc E, Ulukanligil M, Bakir M. Sanliurfa'da hepatit A seroprevalansi. Viral Hepatit Derg 2001; 7: 270-3.

(14.) Sonmez E, Kutlu NO, Yakinci C ve ark. Malatya il merkezinde 0-6 yas grubu cocuklarda Hepatit A ve E virus seroprevalansi. 43. Milli Pediatri Kongresi 20-23 Eylul 1999, Ankara, Kongre Kitabi 71.

(15.) Sidal M, Unuvar E, Oguz F, Cihan C, Onel D, Badur S. Age-specific seroepidemiology of hepatitis A, B, and E infections among children in Istanbul, Turkey. Eur J Epidemiol 2001; 17: 141-4.

(16.) Isiklar FG, Uysal G, Arhan E, Kibar AE, Vidinlisan S, Oskovi H. Cocukluk Caginda Hepatit A Seroprevalansinin ve Risk Faktorlerinin Belirlenmesi. Turkiye Klinikleri J Pediatr 2010; 19: 113-7.

(17.) Colak D, Ogunc D, Gunseren F, Velipasaoglu S, Aktekin MR, Gultekin M. Seroprevalance of antibodies to hepatitis A and E viruses in pediatric age groups in Turkey. Acta Microbiol Immunol Hung 2002; 49: 93-7.

(18.) Atabek ME, Findik D, Gulyuz A, Erkul I. Prevalance of anti-HAV and anti-HEV antibodies in Konya, Turkey. Health Policy 2004; 67: 265-9.

(19.) Sencan I, ?ahin I, Kaya D, Oksuz S, Yildirim M. Assessment of HAV and HEV seroprevalance in children living in post-earthquake camps from Duzce, Turkey. Eur J Epidemiol 2004; 19: 461-5.

(20.) Arabaci F, Oldacay M. Canakkale Yoresinde Cesitli Yas Gruplarinda Hepatit A Seroprevalansi ve Akut Hepatitli Olgularda Hepatit A Sikligi. J Pediatr Inf 2009; 3: 58-61.

(21.) Borkowsyk W, Krugman S. Viral hepatitis: A, B, C, D, E and newer hepatitis agents In: Gershon AA, Hotez PJ, Katz SL (eds): Krugman's Infectious Diseases of Children. 11 th ed. Philadelphia: Mosby; 2004, p.817-53.

(22.) Cengiz AB. Asilar I-II. Katki Pediatri Dergisi 2006; 28: 689-96.

Yazisma Adresi:

Correspondence Address:

Dr. Erdem Topal

Gazi Universitesi T?p

Fakultesi, Cocuk Sagligi

ve Hastaliklari Anabilim

Dali, Cocuk Allerji Bilim

Dali, Ankara, Turkiye

Tel.: +90 312 202 51 29

E-posta:

erdemtopal44@yahoo.com

Erdem Topal [1], Nevin Hatipoglu [2], Ozden Turel [2], Cigdem Aydogmus [2], Husem Hatipoglu [2], Serdar Erkal [2], Rengin Siraneci [2]

[1] Gazi Universitesi Tip Fakultesi, Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Anabilim Dali, Cocuk Allerji Bilim Dali, Ankara, Turkiye

[2] T.C. Saglik Bakanligi Istanbul Bakirkoy Kadin Dogum ve Cocuk Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi, Cocuk Klinigi, Istanbul, Turkiye
Tablo 1. Hepatit A seroprevalansi ve hepatit A asisi yaptirma orani

                            n     %

Hepatit A asisi   Yok       308   96.6
                  Var        11    3.4
Anti HAV Ig G     Negatif   279   90.6
                  Pozitif    29    9.4
Gale Copyright: Copyright 2011 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.