Relationship between body composition and regional BMD in premenopausal women with rheumatoid/Romatoid artritli premenopozal kadinlarda vucut kompozisyonu ile bolgesel KMY degerleri arasindaki iliski.
Abstract: Aim: This study was performed to investigate the relationship between body composition and regional bone mineral density (BMD) in premenopausal women with rheumatoid arthritis (RA).

Material and Methods: 23 RA patients and 31 age and sex-matched healthy controls were recruited in this study. Clinical and laboratory assessments of patients were recorded. Health assessment questionnaire (HAQ) was used in the assessment of functional disability. BMD values were measured by dual energy X-ray absorptiometry (DXA). The regional BMD (upper and lower extremities), L1-L4 lumbar spine BMD, femoral neck BMD and total body BMD were analyzed. Also, regional lean mass (upper and lower extremities), total lean mass of body, regional fat mass (upper and lower extremities), body fat mass, percentage of body fat were measured with DXA.

Results: BMD values of all body sites were significantly lower in RA patients versus the controls, while body composition determinants were no different between the two groups. BMD of lower extremities, femoral neck and total body were affected by lean mass of lower extremities and total body as independent from body weight in RA patients. Disease duration and HAQ scores were correlated with BMD values among the disease characteristics.

Conclusion: Regional and total fat mass does not appear as relationship with BMD values. Lean mass of lower extremities and total body may be significant determinants of BMD on regions of femoral neck, lower limbs and total body in premenopausal women with RA.

Key words. Rheumatoid arthritis, premenopause, body composition, bone mineral density

Amac: Bu calisma romatoid artritli (RA) premenopozal kadinlarda vucut kompozisyonu ile bolgesel kemik mineral yogunlugu (KMY) degerleri arasindaki iliskiyi arastirmak icin dOzenlendi.

Gerec ve Yontemler: Bu calismaya 23 RA hastasi ile yas ve cinsiyet acisindan onlara es deger olan 31 saglikli kontrol dahil edildi. Hastalarin klinik ve laboratuvar degerlendirmeleri kaydedildi. Fonksiyonel &urluluxjun olculmesinde Saglik Degerlendirme Anketi (HAQ) kullanildi. KMY degerleri Dual Energy X-Ray Absorptiometri (DXA) ile belirlendi. Bolgesel KMY (ust ekstremiteler ve alt ekstremiteler), L1-L4 lomber omurga KMY'si, femur boynu KMY'si ve total vucut KMY'si analiz edildi. Bolgesel kas kutlesi (ust ekstremiteler ve alt ekstremiteler), total kas kutlesi, bolgesel yag kutlesi (ust ekstremiteler ve alt ekstremiteler), total yag kutlesi ve vucut yag yuzdesi de DXA ile olculdu.

Bulgular: RA'li hastalarda tum vucut bolgelerindeki KMY degerleri kontrollere gore anlamli derecede dusuktu. Ancak vucut kompozisyonu kisimlan iki grup arasinda farkli degildi. RA'li hastalarda alt ekstremite, femur boynu ve total vucut KMY'si vucut agirligindan bagimsiz olarak total ve alt ekstremite kas kutlesi tarafindan etkilenmisti. Hastalik karekteristikleri arasinda, hastalik sfk resi ve HAQ skorlan KMY degerleriyle koreleydi.

Sonuc: Bolgesel ve total yag kutlesi KMY degerleriyle iliskili gozukmemektedir. RA'li premenopozal kadinlarda alt ekstremitelerin ve total vucudun kas kutlesi tum vucut, femur boynu ve alt ekstremite bolgelerindeki KMY'nin anlamli belirtecleri olabilir.

Anahtar kelimeler: Romatoid artrit, premenopoz, vucut kompozisyonu, kemik mineral yogunlugu
Article Type: Report
Subject: Body composition (Research)
Body composition (Physiological aspects)
Rheumatoid arthritis (Research)
Rheumatoid arthritis (Physiological aspects)
Menopause (Research)
Menopause (Physiological aspects)
Bones (Density)
Bones (Research)
Bones (Physiological aspects)
Authors: Karatay, Saliha
Yildirim, Mustafa
Melikoglu, Meltem Alkan
Seven, Bedri
Yildirim, Kadir
Senel, Kazim
Pub Date: 08/01/2009
Publication: Name: From the Osteoporosis World Publisher: Galenos Yayincilik Audience: Academic Format: Magazine/Journal Subject: Health Copyright: COPYRIGHT 2009 Galenos Yayincilik ISSN: 1300-9141
Issue: Date: August, 2009
Topic: Event Code: 310 Science & research
Accession Number: 206174364
Full Text: Giris

Romatoid artrit (RA), eklem hasari, erozyonlar ve deformitelere neden olabilen, kronik, enflamatuvar bir hastaliktir (1). RA'li hastalarda sistemik ve periartikuler osteoporoz sik gorulmektedir (2). Osteoporoz kirik riskini, morbidite ve mortalite oranlarini arttirmaktadir (3,4). Genel kemik kaybinin etyopatogenezinde, kronik enflamasyon, kemik yikimina neden olan sitokinlerde artis, kemik kaybini etkileyebilen glukokortikoid gibi ilaclarin kullanimi, fiziksel yetersizlikler gibi cesitli faktorler etkili olmaktadir (5-7). Gunumuzde osteoporoz, kemik mineral yogunlugunun (KMY) dual enerji X-ray absorptiometri (DXA) ile olculmesiyle belirlenmektedir (4). Kemik kutlesini ve KMY'yi etkileyen bir cok faktor bulunmaktadir (8). Bu faktorlerarasindaki onemli biretkenvucutagirligidir. Vucut agirligi buyuk olcude, yag kutlesi, kas ve kemik kutlesi tarafindan olusturulmaktadir. Bu nedenle vucut kompozisyonunun KMY degerlerini etkiledigi dusnulmektedir. Ancak yag miktari ya da kas kutlesinden hangisinin KMY'yi daha cok etkiledigi kesin olarak belli degildir.

Ayrica fiziksel aktivitelerin de vucut kompozisyonunu ve KMY degerlerini etkiledigi bilinmektedir. Douchi ve arkadaslari (9) sedanter kadinlarda vucut yag kutlesinin daha fazla oldugunu ve bunun da egzersizli kadinlardan farkli olarak KMY ile korele oldugunu rapor etmistir. RA gibi hastanin fiziksel aktivitelerini etkileyebilen ve dizabiliteye yol acabilen hastaliklarda da vucut kompozisyonu etkilenebilir.

RA'da KMY degerleri bircok calismayla arastirilmistir. Calismalarin cogunda hem bolgesel hem de total KMY degerleri saglikli kontrollere gore daha dusuk olarak bulunmustur (2,5,6). Bu KMY degerlerine yag miktari ya da kas kutlesinin etkileri de goz onunde bulundurulmalidir.

Saglikli kisilerde vucut kompozisyonu ile KMY arasindaki iliskiyi arastiran cok sayida calisma olmasina karsin (9-11), RA'da bu sayi oldukca sinirlidir. RA'da vucut kompozisyonunu arastiran calismalar ya karisik yas grubundaki kadinlari ya da postmenopozal donemdeki kadinlari icermektedir (12,13). Premenopozal RA hastalarindaki durum ise yeterince arastirilmamistir. Oysa bazi faktorler yasamin belirli donemlerinde KMY'yi diger donemlere gore daha fazla etkileyebilir. Bu nedenlerle bu calisma premenopozal donemdeki RA hastalarinda vucut kompozisyonu ile bolgesel KMY degerleri arasindaki iliskiyi arastirmak icin duzenlenmistir.

Gerec ve Yontemler

American College of Rheumatology (ACR) kriterlerine (14) sahip 23 premenopozal RA hastasi ile 31 premenopozal donemdeki saglikli kadin bu calismaya dahil edildi. Calismaya katilan tum bireyler calisma protokolu hakkinda bilgilendirildi ve Helsinki Deklerasyonuna uygun sekilde yazili onamlari alindi.

RA hastalari ve saglikli kontrollerden menopozda olanlar, mensturasyon duzensizligi olanlar, sigara kullananlar, alkol bagimliligi olanlar, kemik kutlesini etkileyebilecek glukokortikoid, methotrexate, oral kondraseptif, tiroid hormonu, antikonvulzan gibi ilaclari onceden ya da halihazirda kullananlar, agir fiziksel egzersiz yapanlar calismaya dahil edilmedi.

Vucut agirligi ve boy olculerek vucut kutle indeksi (VKI) hesaplandi (kg/[m.sup.2]). KMY ve vucut kompozisyonu parametreleri DXA ile olculdu (DXA, Hologic QDR-4500W, S/N 48403). Calismada bolgesel KMY (ust ekstremiteler ve alt ekstremiteler), L1-L4 lomber omurga, femur boynu ve total vucut KMY'si, analiz edildi. Bolgesel (ust ekstremiteler ve alt ekstremiteler) ve total kas ile yag kutleleri, vucut yag yuzdesi de yine DXA ile belirlendi.

Istatistiksel analiz Windows programinda SPSS 10.0 paket programiyla duzenlendi. Gruplar arasi karsilastirmalarda Mann-Whitney U testi kullanildi. KMY degerleri, vucut kompozisyonu ve klinik parametreler arasindaki korelasyonlar Pearson ve Parsiyel korelasyon testleriyle analiz edildi. p<0,05 degerleri istatistiksel olarak anlamli kabul edildi.

Bulgular

RA hastalari ve saglikli kontrollerin demografik ozellikleri ve KMY degerleri Tablo l'de gosterildi. RA hastalarinda tum bolgelerdeki KMY degerleri saglikli kontrollere gore gore anlamli derecede daha dusuktu. Gruplar arasinda VKI skorlari, kas kutlesi, yag kutlesi ve vucut yag yuzdesi acisindan anlamli bir fark yoktu (p>0,05). Tablo 2'de RA hastalarindaki bolgesel KMY degerleri ile demografik ve klinik veriler arasindaki korelasyon sonuclari gosterildi. VKI skorlari ve vucut agirligi, tum bolgelerdeki KMY degerleriyle pozitif yonde koreleydi. Hastalik suresi ve HAQ skorlari ise bolgesel KMY degerleriyle negatif koreleydi.

Tablo 3'te RA hastalarindaki bolgesel KMY degerleri ile vucut kompozisyonu parametreleri arasindaki korelasyon bilgileri verildi. Total vucudun ve alt ekstremitelerin KMY degerleri, bolgesel ve total kas kutlesiyle koreleydi. Buna ek olarak, solda alt ekstremite ve femur boynu KMY degerleri, alt ekstremite yag kutlesiyle de koreleydi.

Tablo 4'te parsiyel korelasyon sonuclari gosterildi. RA hastalarinda alt ekstremite KMY degerleri, vucut agirligina gore duzeltme yapildiktan sonra bile bolgesel kas kutlesiyle pozitif koreleydi. Ancak hastalik suresi ve HAQ skorlari dikkate alindiginda korelasyon kayboluyordu.

Tartisma

Bu calismada RA hastalarinda saglikli kontrollere gore, lomber omurga, femur boynu, bolgesel ve total KMY degerlerinin tumunde anlamli bir azalma tespit edildi. RA hastalarinda KMY degerlerini arastiran cok sayida calisma bulunmaktadir. Bu calismalarin cogunda RA'li hastalarin lomber omurga, femur boynu ve distal radiyus bolgelerinde kontrollere gore daha dusuk kemik kutlesine sahip olduklari rapor edilmistir (2,5,6).

Azalmis KMY degerleri, in flamatuvar sitokinler, hastalik aktivitesi, dizabilite, kullanilan ilaclar gibi bircok faktore baglanmistir (15,16).

Bizim calismamizda gruplar arasinda kas kutlesi, yag miktari ve vucut yag yuzdesi acisindan anlamli bir fark bulunamadi. RA'da vucut kompozisyonunu arastiran calismalarda celiskili son uclar bildirilmistir (12,13,17,18). Bu farkliliklarin muhtemel nedenleri, calismalardaki vakalarin yasam stili, gida alimi, menopoz durumlari ve yas dagilimlarindaki heterojenlik olabilir. Bizim calismamiza vucut kompozisyonu ve KMY degerlerindeki menopoz etkilerini dislamak amaciyla premenopozal donemdeki kadinlar dahil edilmistir.

Bu calismada alt ekstremitenin ve tum vucut kas kutlesinin; alt ekstremite, femur boynu ve total KMY degerleriyle korele oldugunu tespit ettik. lktelik bu iliskiler vucut agirligindan da bagimsizdi. Sahin ve arkadaslarinin (19) 51 postmenopozal donemdeki RA hastasinda yaptiklari bir calismada da total kas kutlesinin femur boynu ve total KMY degerleriyle korele oldugu rapor edilmistir. Ijuin ve arkadaslarinin (20) bir calismasinda ise premenopozal kadinlarda vucut kas kutlesiyle alt ekstremite, tum vucut ve pelvis KMY'leri arasinda anlamli bir iliski bulunmustur. Bu iliski postmenopozal kadinlarda tespit edilememistir. Bizim sonuclarimiz Matsuo ve arkadaslarinin (21) bolgesel kas kutlesiyle bolgesel KMY degerleri arasinda anlamli bir korelasyonu gosterdikleri raporlarla da uyumludur. Fiziksel aktivitenin erkeklerde kadinlardan, premenopozal donemde de postmenopozal donemden daha fazla oldugu bilinmektedir. Fiziksel aktivite erkeklerde oldugu gibi premenopozal kadinlarda da kas kutlesini ve KMY'yi arttirmaktadir (20,22,23). Yurumeyle en cok etkilenen, vucut agirligini da tasiyan, alt ekstremitelerin kas kutlesidir. Yurumenin kalca KMY degerlerini arttirdigi da bilinmektedir (24,25). Bu nedenle, alt ekstremitelerin kas kutlesi, agirlik bindirme ve kemiklere yapisma yerlerindeki biyomekanik etkiler nedeniyle KMY degerlerine katkida bulunabilir.

Giles ve arkadaslari (26) tarafindan son zamanlarda yayinlanan bir calismada RA hastalarinda vucut kompozisyonu parametreleriyle dizabilitenin iliskisi arastirilmistir. 197 hastanin dahil edildigi calismada dizabilite HAQ skorlariyla olculmus ve HAQ skorlarinin bolgesel yag ve kas kutleleriyle korelasyon gosterdigi rapor edilmistir. Cesitli yas gruplarina ait kadin ve erkek RA hastalarinin dahil edildigi bu calismada bolgesel KMY degerleri incelenmemistir. Bizim calismamizda HAQ skorlari degerlendirilmis ve bu skorlarin vucut kompozisyonu yaninda bolgesel ve total KMY degerleriyle de iliskisi incelenmistir. HAQ skorlarinin, femur boynu ve bolgesel KMY degerleriyle negatif korelasyona sahip oldugu bulunmustur. HAQ hasta fonksiyonlarindaki degisikliklere duyarli bir fonksiyonel dizabilite indeksidir (27). HAQ olcumleri, ust ve alt ekstremite fonksiyonlarini da sorgular. Bu nedenle, yuksek skorlarla belirlenmis alt ekstremite fonksiyonlarindaki yetersizlik, bolgesel KMY'de azalmaya katkida bulunabilir. Ilginc olarak, hastalik suresi yalnizca alt ekstremite ve femur boynunun KMY degerleri ve kas kutlesiyle negatif korele bulunmustur. RA'da eklem hasarinin ve kemik kaybinin genelde erken evrelerde, ozellikle de hastaligin ilk 1-2 pli icerisinde meydana geldigi bilinmektedir (5). Genellikle ilk ve en yaygin tutulan eklemler, el bilekleri ve parmak eklemleridir (1). Alt ekstremite buyuk eklemleri siklikla daha gec etkilenmektedir. Bu nedenle artmis hastalik suresi, alt ekstremite kas kutlesinde atrofiyle sonuclanabilir. Buna bagli olarak da, femur boynu ve alt ekstremite KMY'si azalabilir. Ek olarak, yurume gibi alt ekstremite buyuk eklemlerini etkileyebilen fiziksel aktivitelerde azalma da KMY'deki azalmaya katkida bulunabilir.

Sonuc olarak, RA'li premenopozal kadinlarda tum bolgelerdeki KMY degerleri saglikli premenopozal kadinlara gore anlamli derecede dusuktur. Vucut kompozisyonu parametreleri ise iki grup arasinda anlamli degildir. Alt ekstremite ve total vucut kas kutlesi, alt ekstremitenin, femur boynunun ve tum vucudun KMY degerlerini etkileyebilen faktorlerdir. Bu konunun klinik anlamini aciklamaya yonelik daha kapsamli calismalara ihtiyac bulunmaktadir.

Kaynaklar

(1.) Scott DL, Steer S. The course of established rheumatoid arthritis. Best Pract Res Clin Rheumatol 2007;21:943-67.

(2.) Deodhar AA, Woolf AD. Bone mass measurement and bone metabolism in rheumatoid arthritis: a review. Br J Rheumatol 1996;35:309-22.

(3.) Nolla JIM, Fiter J, Gomez-Vaquero C, Alegre JJ, Valverde J, Roig-Escofet D. Value of clinical factors in selecting postmenopausal women with rheumatoid arthritis for bone densitometry. Ann Rheum Dis 2001;60:799-801.

(4.) Geusens P. Osteoporosis: clinical features. Review Minerva Med 2008;99:167-75.

(5.) Laan RFJM, Buijs WCAM, Verbeek ALM. Bone mineral density in patients with recent onset rheumatoid arthritis. Influence of disease activity and functional capacity. Ann Rheum Dis 1993;52:21-6.

(6.) Karatay S, Erdal A, Levent A, Yildirim K; Senel K. Bone mineral density and disease activity in patients with rheumatoid arthritis treated with low dose prednisolone. Pain Clinic 2002;14:235-41.

(7.) Walsh NC, Crotti TN, Goldring SR, Gravallese EM. Rheumatic diseases: the effects of inflammation on bone. Immunol Rev. 2005;208:228-51.

(8.) Hassager C, Chritiansen C. Influence of soft tissue body composition on bone mass and metabolism. Bone 1989;10:414-9.

(9.) Douchi T, Matsuo T, Uto H, Kuwahata T, Oki T, Nagata Y. Lean body mass and bone mineral density in physically exercising postmenopausal women. Maturitas 2003;45:185-90.

(10.) Winters KM, Snow CM. Body composition predicts bone mineral density and balance in premenopausal women. J Womens Health Gend Based Med 2000;9:865-72.

(11.) Orozco P, Nolla J M. Associations between body morphology and bone mineral density in premenopausal women. Eur J Epidemiol 1997;13:919-24.

(12.) Silva RG, Pippa MG, Zerbin CA. Evaluation of body composition and bone mineral density in women with rheumatoid arthritis. Rev Assoc Med Bras 2007;53:135-41.

(13.) Madsen OR, Egsmose C, Hansen B, Sorensen OH. Soft tissue composition, quadriceps strength, bone quality and bone mass in rheumatoid arthritis. Clin Exp Rheumatol. 1998;16:27-32.

(14.) Arnett FC, Edworthy SM, Bloch DA, et al. The American Rheumatism Association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1988;31:315-24.

(15.) Franck H, Gottwalt J. Associations with subregional BMDmeasurements in patients with rheumatoid arthritis. Rheumatol Int 2008;29:47-51.

(16.) Madsen OR. Significance of physical activity for bone mass and fracture risk in patients with rheumatoid arthritis. Ugeskr Laeger 2002;164:4528-31.

(17.) Rall LC, Walsmith JIM, Snydman L, Reichlin S, Veldhuis JD, Kehayias JJ, et al. Cachexia in rheumatoid arthritis is not explained by decreased growth hormone secretion. Arthritis Rheum 2002;46:2574-7.

(18.) Westhovens R, Nijs J, Taelman V, Dequeker J. Body composition in rheumatoid arthritis. Br J Rheumatol 1997;36:444-8.

(19.) Sahin G, Guler H, Incel N, Sezgin M, As I. Soft tissue composition, axial bone mineral density, and grip strength in postmenopausal Turkish women with early rheumatoid arthritis: Is lean body mass a predictor of bone mineral density in rheumatoid arthritis? Int J Fertil Womens Med 2006;51:70-4.

(20.) Ijuin M, Douchi T, Matsuo T, Yamamoto S, Uto H, Nagata Y. Difference in the effects of body composition on bone mineral density between pre- and postmenopausal women. Maturitas 2002;43:239-44.

(21.) Matsuo T, Douchi T, Nakae M, Uto H, Oki T, Nagata Y. Relationship of upper body fat distribution to higher regional lean mass and bone mineral density. J Bone Miner Metab 2003;21:179-83.

(22.) Kirchengast S, Peterson B, Hauser G, Knogler W. Body composition characteristics are associated with the bone density of the proximal femur end in middle- and old-aged women and men. Maturitas 2001;39:133-45.

(23.) Plasqui G. The role of physical activity in rheumatoid arthritis Physiol Behav 2008;94:270-5.

(24.) Bonaiuti D, Shea B, lovine R, Negrini S, Robinson V, Kemper HC. Exercise for preventing and treating osteoporosis in postmenopausal women. Cochrane Database Syst Rev 2002;3:CD000333.

(25.) Greendale GA, Barrett-Connor E, Edelstein S, Ingles S, Haile R. Lifetime leisure exercise and osteoporosis The Rancho Bernardo study. Am J Epidemiol 1995;10:951-9.

(26.) Giles JT, Bartlett SJ, Andersen RE, Fontaine KR, Bathon JIM. Association of body composition with disability in rheumatoid arthritis: impact of appendicular fat and lean tissue mass. Arthritis Rheum 2008;59:1407-15.

(27.) Fries JF, Spitz P, Kraines RG. Measurement of patient outcome in arthritis. Arthritis Rheum 1980;23:137-45.

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Saliha Karatay, Ataturk Universitesi Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, Erzurum, Turkiye Tel.: +90 442 231 70 75 E-posta: skaratay73@hotmail.com Gelis Tarihi/Received: 29.12.2008 Kabul Tarihi/Accepted: 22.06.2009

Saliha Karatay, Mustafa Yildirim *, Meltem Alkan Melikoglu, Bedri Seven *, Kadir Yildirim, Kazim Senel

Ataturk Universitesi Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon ve

* Nukleer Tip Anabilim Dali, Erzurum, Turkiye
Tablo 1. RA hastalari ve kontrollerin demografik, klinik ozellikleri,
bolgesel ve total KMY degerleri (ortalama [+ ou -] SS)

                            RA Grubu               Kontrol Grubu

Yas (yil)                45,86 [+ ou -] 6,0     42,58 [+ ou -] 8,1
Agirlik (kg)             75,39 [+ ou -] 16,0    78,00 [+ ou -] 13,3
VKI (kg/[m.sup.2])       31,90 [+ ou -] 6,9     32,13 [+ ou -] 6,0
Hastalik suresi (ay)     70,42 [+ ou -] 75,4             --
HAQ                       4,60 [+ ou -] 4,2              --
Vucut yag kutlesi (kg)   29,54 [+ ou -] 11,6    29,87 [+ ou -] 8,8
Vucut kas kutlesi (kg)   41,54 [+ ou -] 5,2     43,53 [+ ou -] 5,0
Vucut yag yuzdesi (%)    39,19 [+ ou -] 7,6     38,74 [+ ou -] 6,1
Sol ust ekstremite KMY   0,664 [+ ou -] 0,081   0,730 [+ ou -] 0,052
  (g/[cm.sup.2])
Sag ust ekstremite KMY   0,697 [+ ou -] 0,092   0,768 [+ ou -] 0,067
  (g/[cm.sup.2])
Sol alt ekstremite KMY   1,008 [+ ou -] 0,113   1,098 [+ ou -] 0,082
  (g/[cm.sup.2])
Sag alt ekstremite KMY   1,006 [+ ou -] 0,134   1,096 [+ ou -] 0,080
  (g/[cm.sup.2])
Total vucut KMY          0,979 [+ ou -] 0,112   1,073 [+ ou -] 0,055
  (g/[cm.sup.2])
L1-L4 KMY                0,860 [+ ou -] 0,166   0,977 [+ ou -] 0,102
  (g/[cm.sup.2])
Femur boynu KMY          0,718 [+ ou -] 0,130   0,818 [+ ou -] 0,100
  (g/[cm.sup.2])

                           p

Yas (yil)                p>0,05
Agirlik (kg)             p>0,05
VKI (kg/[m.sup.2])       p>0,05
Hastalik suresi (ay)         --
HAQ                          --
Vucut yag kutlesi (kg)   p>0,05
Vucut kas kutlesi (kg)   p>0,05
Vucut yag yuzdesi (%)    p>0,05
Sol ust ekstremite KMY   p<0,01
  (g/[cm.sup.2])
Sag ust ekstremite KMY   p=0,01
  (g/[cm.sup.2])
Sol alt ekstremite KMY   p<0,05
  (g/[cm.sup.2])
Sag alt ekstremite KMY   p<0,05
  (g/[cm.sup.2])
Total vucut KMY          p<0,05
  (g/[cm.sup.2])
L1-L4 KMY                p<0,05
  (g/[cm.sup.2])
Femur boynu KMY          p<0,05
  (g/[cm.sup.2])

VKI: vilcut kiltle indeksi, HAQ: health assessment questionnaire,
KMY: kemik mineral yogunlugu

Tablo 2. RA hastalarinda demografik, klinik ozelliklerle, bolgesel ve
total KMY degerleri arasindaki Pearson korelasyon sonuclari

           Sol Ust Ekstr.   Sag Ust Ekstr.   Sol Alt Ekstr.
                KMY              KMY             KMY

Yas        -0,547 [livres    -0,408           -0,338
            sterling]
Agirlik     0,598 #          0,586 #          0,568 [livres
                                              sterling]
VKI         0,534 [livres     0,510 [livres     0,461 [livres
            sterling]        sterling]        sterling]
Hastalik   -0,336           -0,284           -0,577 [livres
  suresi                                      sterling]
HAQ        -0,511 [livres    -0,490 [livres    -0,702 #
            sterling]        sterling]

           Sag Alt Ekstr.       Total                       Femur
               KMY               KMY          L1-L4 KMY   Boynu KMY

Yas        -0,473 [livres    -0,440 [livres      -0,361     -0,359
            sterling]        sterling]
Agirlik     0,555 [livres     0,324              0,225      0,385
            sterling]
VKI         0,462 [livres     0,251              0,177      0,380
            sterling]
Hastalik   -0,561 [livres    -0,231             -0,091     -0,605 #
  suresi    sterling]
HAQ        -0,644 #         -0,433             -0,347     -0,667 #

VKI: vilcut kiltle indeksi, HAQ: health assessment questionnaire,
KMY: kemik mineral yogunlugu

[livres sterling] p<0,05, # p<0,01

Tablo 3. RA hastalarinda vucut kompozisyonu parametreleriyle, bolgesel
ve total KMY degerleri arasindaki Pearson korelasvon sonuclari

                          RA Grubu
Vucut Kompozisyonu       Bolgesel KMY    Total KMY       Femoral KMY

Sol ust ekstremite yaj   0,378           0,208           -0,073
  kutlesi
Sag ust ekstremite yaj   0,361           0,221           -0,067
  kutlesi
Sol alt ekstremite yaj   0,546 [livres   0,270            0,423
  kutlesi                sterling]
Sag alt ekstremite yaj   0,424           0,303            0,466 [livres
  kutlesi                                                 sterling]
Total yag kutlesi        --              0,213            0,248
Vucut yag yuzdesi (%)    --              0,105            0,168
Sol ust ekstremite kas   0,433           0,289            0,176
  kutlesi
Sag ust ekstremite kas   0,438           0,348            0,305
  kutlesi
Sol alt ekstremite kas   0,637 #         0,394            0,562 #
  kutlesi
Sav alt ekstremite kas   0,681 [PHI]     0,462 [livres    0,583 #
  kutlesi                                sterling]
Total kas kutlesi        --              0,465 [livres    0,593 #
                                         sterling]

KMY: kemik mineral yogunlugu, fp<0,05, # p<0,01, 4'p=0,001

Tablo 4. RA hastalarinda parsiyel korelasyon test sonuclari

                                     Sol Alt         Sag Alt
Vicut agirligi icin                  Ekstremite      Ekstremite
duzeltildikten sonra                 Kas Kutlesi     Kas Kutlesi

Sol alt ekstremite KMY               0,562 [livres   0,535 [livres
                                     sterling]       sterling]
Sag alt ekstremite KMY               0,567 [livres   0,598 #
                                     sterling]
Hastalik suresi ve HAQ
skorlari icin duzeltildikten sonra

Sol alt ekstremite KMY               0,366           0,364
Sag alt ekstremite KMY               0,418           0,490

KMY: kemik mineral yogunlugu cp<0,05, # p<0,01
Gale Copyright: Copyright 2009 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.