Dumansiz tutun "Maras otu" kullanimina bagli artmis oksidatif stres / Increased oxidative stress related to using smokeless tobacco "Maras powder".
Subject: Chewing tobacco
Powders
Authors: Kose, Elif
Mocin, Ozlem Yazicoglu
Celik, Hakim
Gencer, Mehemt
Pub Date: 09/01/2011
Publication: Name: Turkish Thoracic Journal Publisher: Aves Yayincilik Audience: Academic Format: Magazine/Journal Subject: Health Copyright: COPYRIGHT 2011 Aves Yayincilik ISSN: 1302-7808
Issue: Date: Sept, 2011 Source Volume: 12 Source Issue: 3
Product: Product Code: 2131010 Chewing Tobacco NAICS Code: 312229 Other Tobacco Product Manufacturing SIC Code: 2131 Chewing and smoking tobacco
Accession Number: 305563049
Full Text: OZET

Amac: Maras otu kullanicilannin oksidatif strese olan etkisini belirlemek ve sigara icenlerle karsilstirmak icin bu calisma yapildi.

Gerec ve Yontem: Maras otu kullanan ancak sigara icmeyen 21 erkek olgu (Grup I), sadece sigara kullanan 27 erkek olgu (Grup II), sigara ya da Maras otu kullanmayan 24 erkek olgu ise kontrol grubu (Grup III) olarak calismaya alindi. Alinan kan ornekleri serumlarina ayrildiktan sonra Erel tarafindan gelistirilen yontemle Total antioksidan kapasite (TAK), Total oksidan seviye (TOS) duzeylerine bakildi ye Oksidatif stres indeksi (051) hesaplandi.

Bulgular: Sirasiyla TAK duzeyi ortalamasi Grup 1'de 1.35 [+ or -] 0.18, Grup 2'de 1.48 [+ or -] 0.11 ve Grup 3'de 1.57 [+ or -] 0.17 idi. Grup 1'de Grup 2 ve 3'e gore TAK duzeylerinin dusuk oldugu bulundu (p<0.05). TOS duzeyleri de Grup 1'de 9.73 [+ or -] 2.68, Grup 2'de 11.21 [+ or -] 3.54 Grup 3'de 8.83 [+ or -] 1.28 olarak saptandi. Grup 1 ve Grup 2 arasinda TOS ortalanmalari acisindan anlamli bir fark yoktu (p>0.05). Hesaplanan 0Si ortalamasi Grup 1 ve 2'de Grup 3'den anlamli duzeyde yuksekti (sirasiyla 7.44 [+ or -] 2.84,7.62 [+ or -] 2.61, 5.67 [+ or -] 0.99) (p<0.05). Ancak Grup 1 ve Grup 2 arasinda OSi ortalamalari acisindan anlamli bir fark yoktu (p>0.05).

Sonuc: Maras otunun bir cok kronik hastaligin patogenezinde yer alan oksidatif stres artisinda sigara kadar etkili oldugu bulunmustur. Kullaniclari arasinda zararsiz ya da sigaradan daha az zararli olarak bilinen Maras otunun sigara kadar zararli bir aliskanlik oldugu hakkin da halkin mutlaka bilgilendirilmesi gerekmektedir. (Tur Toraks Der 2011; 12: 94-9)

Anahtar sozcukler: Maras otu, sigara, oksidatif stres, antioksidan kapasite

Gelis Tarihi: 23.02.2010 Kabul Tarihi: 26.04.2010

ABSTRACT

Objective: This study was carried out to compare the effects of oxidative stress in Maras powder users with tobacco users.

Material and Method: Twenty one men using MP but not tobacco (Group 1), 27 men using tobacco alone(Group 2) and 24 men using neither as a control group (Group 3) were included in the study. The blood samples were separated into sera and then total antioxidant capacity (TAC) and total oxidant level (TOL) were checked by the method developed by Erel and oxidative stress index (OSI) was calculated.

Results: The mean values of TAC in group 1, 2 and 3 were 1.35 [+ or -] 0.18, 1.48 [+ or -] 0.11 and 1.57 [+ or -] 0.17, respectively. The level of TAC was detected as lower in group 1 than group 2 and 3 (p<0.05). The levels of TOL in group 1, 2 and 3 were 9.73 [+ or -] 2.68, 11.21 [+ or -] 3.54 and 8.83 [+ or -] 1.28, respectively. There was no significant difference between group 1 and 2 according to TOL (p>0.05). The calculated mean values of OSI were significantly higher in group 1 and 2 than in group 3 (respectively 7.44 [+ or -] 2.84, 7.62 [+ or -] 2.61, 5.67 [+ or -] 0.99) (p<0.05), but there was no significant difference for the mean values of OSI between group 1 and 2 (p>0.05).

Conclusion: Maras powder was found to have the same influence as tobacco in increasing oxidative stress responsible for the pathogenesis of many chronic diseases. The community should be informed that Maras powder, known to be harmless or less harmful than tobacco among tobacco users, is as dangerous as tobacco. (Tur Toraks Der 2011; 12: 94-9)

Key words: Maras powder, tobacco, oxidative stress, antioxidant capacity

Received: 23.02.2010 Accepted: 26.04.2010

GIRIS

Tutun; insanoglu tarafindan kesfedilmesinden gunumuze kadar gecen zaman icinde cesitli sekillerde kullanilmistir. Bugun en sik sigara seklinde yakilarak kullanimi olmakla birlikte dogrudan dogruya dumansiz olarak cigneme veya nasal yolla kullanimi da dunyada oldukca yaygindir (1), (2). Genel adi dumansiz tutun olan bu tutun urunleri degisik ulkelerde farkli isimlerle ve farkli iceriklerle karsimiza cikmakfadir. Ozellikle Guneydogu Asya'da ve kadinlar arasinda kullanimi cok yuksek goriilmektedir. Avrupa'da ise Norvec'te genc erkeklerin %20'sinden fazIasi dumansiz tutun kullanmaktadir. Yine isvec'de, Ozbekistan'da, A.B.D'de, Sudan, Moritanya, Liberya, Guney Afrika, Banglades, Hindistan, Tunus, Yemen, Malezya gibi ulkelerde de deg'isik isimler, icerik ve kullanim sekilleri ile yaygin olarak kullanildigi gorulmektedir (1), (3), (4).

Daha cok halk arasinda "Deli tutun" olarak bilmen ve ulkemizin bazi bolgelerinde Hasankeyf tutunu, Turk tutunu, Aztek tutunu ya da Dogu Hindistan tutunu olarak da adlandirilan Maras otu, Nicotiana Rustica Linn adli bitkinin yapraklanndan elde edilen bir dumansiz tutun cesididir. Ulkemizin ozellikle Guneydogu Anadolu bolgesinde Kahramanmaras, Gaziantep ve cevresinde oldukca fazla miktarda tuketilmektedir. Bu tutun cesidinin yapagi kurutulup toz haline getirilip asma, mese, veya ceviz cubgundan elde edilen kul ile 1/2 veya 1/3 oraninda karistirilip ardindan su ile hafif nemlendirildikten sonra agiz yolu ile kullanilmaktadir. Kulun kullanilmasinin nedeni ortami alkali yaparak karsimin agiz mukozasindan emilimini kolaylastirmasidir. Hazirlanan karisim direkt toz ya da sigara kagidina sarilip genellikle alt dudak bazen de ust dudak ve yanak mukozasi ile cene arasina konulmaktadir. Agizda genelde 5-10 dakika bazen 1-2 saat tutulduktan sonra tukurulerek atilmakta ve bu islem gun boyunca aliskanlik derecesine gore tekrarlanabilmektedir (5-9).

Yapilan calismalarda cogu dumansiz tutun urununun nikotin, kadmiyum, tutun spesifik nitrozaminler gibi zararli olarak bilinen maddeleri icerdigi bildirilmektedir (8), (10). Yine sigara da nitrik oksit, hidrokarbonlar, aldehidler, fenollar, kinon ve semikinon radikalleri gibi pek cok kimyasal maddeyi bunyesinde barindirmakta ve bu kimyasal maddeler direkt ya da indirekt olarak oksijen kaynakli serbest radikal olusumuna yol acmaktadir (11). Serbest oksijen radikal (SOR) duzeyi de normalde vucudun antioksidan savunma sistemleri tarafindan notralize edilerek dengede tutulmaktadir. Bu dengenin SOR lehine bozulmasi durumunda protein, lipid, nukleik asit gibi molekullerde yikici reaksiyonlar meydana gelmektedir. "Oksidatif stres" olarak adlandirilan bu durum sonucta doku hasarina yol acmaktadir (12), (13).

Biz de bu calivnada sigara ile benzer kimyasallari yapisinda bulunduran bir dumansiz tutun cesidi olan Maras otu kullanicilarinda oksidan ve antioksidan serum duzeylerini belirlemeyi, oksidatif strese neden olup olmadigni gostermeyi ve bunu sigara icenlerle karsilastirmayi amacladik.

GEREC ve YONTEM

Calisma 2006 yili Eylul ayinda Sanliurfa'nin Ceylanpinar ilcesinde yasayan Maras otu ve sigara kullanan yapildi. Katilimalara calisma hakkinda bilgi verildikten sonra kan alinmasi icin onaylan alindi. Calisma icin olusturulan gruplar solunum sistemi ile ilgili bir semptomu olmayan, herhangi bir ilac ve antioksidan preparat almayan, altta yatan metabolik, endokrin, malign hastaligi olmayan bireylerden secildi. Kronik obstruktif akciger hastalgi (KOAH), kaip yetersizligi, yuksek tansiyon, malign hastalikiar, karacier parankim yetersizligi, bobrek yetersizligi, diabetes mellitus gibi sistemik hastalik hikayesi olan olgular calima disi birakildi. Maras otu kullanan ancak sigara icmeyen olgular (Grup I), sadece sigara kullanan olgular (Grup II), sigara ye Mara otu kullanmayan olgular ise kontrol grubu (Grup III) olarak calismaya alindi. Calismanin yapiligi bolgede Maras otu kullaniminin kadinlarda daha nadir olmasi erkekier arasinda ise yaygin kullanimi nedeniyle gruplar erkek bireylerden olusturuIdu. Maras otu kullanim sekli, suresi ve sikligi ile sigara icme suresi ve miktari paket/yil olarak kayit edildi.

Grup 1. (Maras Otu icen): Sigara kullanmayan ancak en az 5 yil giinde 1 paket (yaklasik 16 gr) Maras otu kullanan yaslari 20 ile 76 arasinda degisen (ort. 42.05 [+ or -] 8.84) 21 erkek calismaya alindi.

Grup 2. (Sigara igen): En az 10 p/y sigara kullanim bykusi) olan yaslari 25 ile 75 yas arasinda degisen (ort. 37.7 [+ or -] 10.2) 27 erkek.

Grup 3. (Kontrol): Sigara ve Maras otu kullanim aykusu olmayan yaslart 20 ile 51 arasinda degisen (ort. 38.42 [+ or -] 7.42) 24 erkek.

Total Antioksidan Kapasite (TAK): Erel tarafindan gelistirilen tam otomatik bir yontem olup, guclu serbest radikallere karsi vucudun total antioksidan kapasitesini olcen bir metottur (14).

Prensip: [Fe.sup.2']-o-dianisidine kompleksi hidrojen peroksid ile Fenton tipi reaksiyon olusturarak OH radikalini olusturur. Bu guclu reaktif oksijen turn indirgen clusuk pH'da renksiz o-dianisidine molekulu ile reaksiyona girerek sari-kahverengi dianisidyl radikallerini olustururlar.

Dianisidyl radikalleri ileri oksidasyon reaksiyonlarina kati-larak renk olusumu artmaktadir. Ancak orneklerdeki antioksidanlar bu oksidasyon reaksiyonlarini bastirarak renk olusumunu durdurmaktadirlar. Bu reaksiyon otoma-tik analizarde spektrofotometrik olarak alculerek sonuc verilmektedir.

Total Oksidan Seviye (TOS): Erel tarafindan gelisti-rilen tam otomatik kolorimetrik bir yontemdir (15).

Prensip: Ornekte bulunan oksidanlar ferroz iyon-o-dianisidine kompleksini ferrik iyona oksitlerler. Ortamda bulunan gliserol bu reaksiyonu hizlandirarak yaklasik uc katina clkarmaktadir. Ferrik iyonlar asidik ortamda xylenol orange ile renkii bir kompleks olustururlar. Ornekte bulunan oksidanlarin miktanyla iliskili olan rengin siddeti spektrofotometrik olarak olculmektedir.

Oksidatif Stres Indeksi (051): Total Oksidan Seviye (TOS)/Total Antioksidan Kapasite (TAK)'ye bolunerek Oksidatif Stres indeksi (0SI) hesaplandi.

Kan orneklerinin degerlendirilmesi: Calisma gruplarindaki her bir bireyin on kol venoz damarindan alinan 5 cc kan ornekieri biyokimya tuplerine konuidu. Daha sonra TOS ve TAK duzeylerinin olculecegi serum ornegi elde etmek icin tupler 10 dakika kadar 1500 r/dak devir hizinda santrifuj edildi. Elde edilen turn serum orneklen etiketlen-dikten sonra analiz edilecekleri gune kadar biyokimya laboratuannda derin dondurucuda -80 [degrees] C'de saklandi.

Istatistiksel Analiz

Calismamizda sonuclar ortalama [+ or -] standart sapma olarak hesaplandi. Istatiksel analizlerde varyans analizi (One Way ANOVA), post Hoc LSD testi ve Pearson korelasyon testi kullanildi. Hesaplamalar SPSS 11.0 windows istatistik program] kullanilarak bilgisayar ortaminda yapildi.

BULGULAR

Calismaya alinan gruplar arasinda yas ortalamalan aysindan istatistiksel olarak anlamli fark yoktu (p>0.05). Grup 1 olgularin ortalama 22.38 [+ or -] 18.58 yil ve gunde ortalama 17.95 [+ or -] 9.46 defa Maras otu kullanimi, Grup 2 olgulann ise 20.78 [+ or -] 11.08 yil sigara kullanim suresi ye ortalama 24.28[+ or -]13.18 paket/yil sigara kullanmmi vardi. lki grup arasinda sigara ve Maras otu kullanim sureleri aci-sindan fark yoktu (p>0.05).

Gruplar TOS, TAK ve OSI ortalamalan acisindan karsI-lastinlarak degerlendirildi (Tablo 1). Grup-1, Grup-2 ve Grup-3 arasinda TOS, TAK ye OSI degerlerinin coklu karsilastirilmasinda anlamli fark bulundu (sirasiyla p=0.009, p<0.001, p=0.007). TOS acisindan ikili karsilastirmalar da Grup 2'nin TOS ortalamalannin Grup 3'den istatistiksel olarak anlamli duzeyde daha yuksek oldugu gazlendi (p----0.05). Grup 1 ve Grup 2 arasinda ise TOS ortalamala-ri acisindan anlamli bir fark yoktu (p>0.05) (Sekil 1). TAK ortalamalan acisindan bakildtginda yapilan ikili karsilasttrmalarda gruplar arasinda anlamli fark vardi. Grup 1 ve Grup 2'nin TAK duzeyi ortalamasi Grup 3'e gore dusuktu (p<0.05). Grup 1'inde Grup 2'ye gore TAK ortalamalannin dusuk oldugu saptandi (p<0.05) (Sekil 2). Grup 1 ve 2'nin OSI ortalamasi Grup 3'den anlamli duzeyde ytliksek-ti (p<0.05) ancak Grup 1 ye Grup 2 arasinda OSI ortala-malan agsindan anlamli bir fark yoktu (p>0.05) (Sekil 3).

Grup 1'de Maras otu kullanim suresi ile TOS arasinda bir korelasyon yoktu (p>0.05). Maras otu kullanma suresi ile TAK arasinda ise negatif yonde bir korelasyon vardi. Maras otu kullanma suresi arttikca TAK duzeylerinin dustugu goruldu (p<0.05 r= -0.435) (Sekil 4 ve 5ekil 5).

TARTISMA

Serbest oksijen radikalleri vucutta fizyolojik olarak ya da isi, isik radyasyon, infeksiyon, inflamasyon, ilaclar, sigara dumani gibi dis etkenlerle olusabilen eslesmemis bir elektron iceren reaktif radikallerdir. Hurede olusan bu reaktif oksijen turleri, "antioksidan savunma sistemleri" veya kisaca "antioksidanlar" olarak bilinen mekanizmalaria ortadan kaldirilmaktadir. Ancak bazen hucresel savunma mekanizmasi vasitasiyla ortadan kaldirilandan daha fazla reaktif oksijen turleri olusabilmektedir. Organizmada hucresel savunma mekanizmasi vasitasiyla ortadan kaldirilandan daha fazla reaktif oksijen turlerinin meydana gelmesi "oksidatif stres" olarak tanimlanir. Oksidatif stresin, serbest oksijen radikallerinin neden oldugu hucre hasartyla bircok kronik hastaligin olusumuna ve komplikasyonlarina katkida bulundugu dusunulmektedir (12), (16-18).

Reaktif oksijen turlerinin neden oldugu ve organizmada patolojik olaylan tetikleyen oksidan strese katkida bulunan onemli bir faktorun sigara icimi oldugu bilinmektedir (19), (20). Bircok calismada sigaraya bagli serbest oksijen radikallerindeki hucre lipid peroksidasyonu ye oksidatif DNA hasarinda artisa neden oldugu gosterilmistir. Bu yikici etkilerin sonucu olarak sigara yaklasik 50 kronik hastaligin ve 20'ye yakin olumcul hastaligin nedeni durumundadir (21). Sigaranin icerdigi kanserojenik, mutajenik ajanlar oranlarda dumansiz tutun urunlerinde de mevcuttur (22) ve neden olduklart saglik sorunlari calismalarda gosterilmistir. Dis curaleri, dis eti ve periodontal hastaliklara yol acarak agiz sagligini bozdugu, oral mukoza kanseri, dudak kanseri, farenks, larenks, ozefagus kanseri, nasal kavite, mide, pankreas, bobrek ve mesane kanseri gorulme riskini artirdigi, merkezi sinir sistemini etkiledigi kalp damar hastaliklanna neden oldugu saptanmistir (23). Bir dumansiz tutiin urunu olan Maras otunun da kanserojenik, genotoksik etkileri ile azellikle oral, oazefageal, pankreas kanser gelisiminde rol oynadigi (24-26) yine solunum sistemi, kardiyovaskuler sistem ile immunolojik, biyokimyasal ve hematolojik parametreler uzerine de olumsuz etkileri oldugu bildirilmigtir (9), (27-30). Bu onemli ve kronik hastaliklarin patogenezinde vucuttaki oksidatif stres artisinin onemli rolu bulunmaktadir.

[ILLUSTRATION OMITTED]

[ILLUSTRATION OMITTED]

Biz de bu calismada sigara kullanimiyla artss gosterdigi bilinen ve sigaraya bagli hastaliklann olusmasinda etkili olan oksidatif stresin, Maras otu kullanicilarinda da artip artmadigini arastirdik. Oksidatif stres indeksinin sigara icen grup kadar Maras otu kullanan grupta arttigini saptadik. Halk arasinda sigaradan daha az zararli yada zararsiz oldugu dusunulen ve sigarayi birakmak icin de kullanilan Maras otunun aslinda oksidatif stres artisinda etkili oldugu ve serum TAK duzeylerinin Maras otunun kullanim suresi artikca azaldigini saptadik. Literatur tarandiginda ulkemizde aineydou Anadolu bolgesinde ozellikle Kahramanmaras, Gaziantep ve Adiyaman'da bu tutun cesidinin daha cok biliniyor olmasi nedeniyle Maras otu ile ilgili calismalann da bu bolgelerde daha fazla yapildigi goruldu. Callsmamiza benzer olarak Kurtul ye arkadaslan yaptiklan calismada Maras otu kullananlarda sigara icenler kadar serum total sialik asit duzeylerinin arttgini bulmuslar yine Kilinc ve arkadaslari da Maras otunun insanda oksidatif stres uzerine etkisini incelemisler ve oksidatif stresi artirdigini saptarnislardir (8), (31). Bu durumun da bircok sistemik hastaliga neden olabilecegini belirtmislerdir. Dunyada da Olkeler arasinda dumansiz tutun cesitlerinin degisik icerikleri kullanim sekliyle yaygindir ve bu degisik isimlerle adlandirilan dumansiz tutun cesitlerinin oksidan ve antioksidan etkileri calismalarda arastirilmistir. Samal ye arkadaslannin yaptiklan callsmada cigneme tutun kullanan 60 saglikli erkekte eritrosit malondialdehid duzeylerinin kullanim suresine bagli olarak arttlgini ve yine kullanim suresine bagli olarak eritrosit superoksit dismutaz ve glutatyon reduktaz duzeylerinin azaldigini yani oksidatif stres artisina neden oldugunu gostermislerdir (32). Yildiz ve ark.'da dumansiz tutun kullananlarda glutatyon ve malondialdehit duzeylerinin onemli duzeyde azaldigini bulmuslardir (33). Sigaranin oksidatif stresi artirarak bu dengeyi bozdugu bircok calismada oldugu gibi bizim callsmarnizda gosterilmistir.

Buna karsin calismamizda Maras otunun oksidan seviyeyi istatistiki olarak anlamli olmamakla birlikte artirdigi ancak daha cok antioksidan seviyeyi dusurdugu ve bu sekilde oksidan antioksidan dengeyi bozdugu gerulmektedir. Bu sonuc, Samal ve Yildiz'in dumansiz tutun kullananlarda antioksidan belirteclerin dusnk bulunmasiyla ilgili calismalanyla benzerlik gostermektedir (32), (33). Bu durum Maras otunun sigaradan farkli yapida maddeler icermesiyle ilgili olabilir. Ancak bununla ilgili daha ileri calismalaran gerekli oldugunu dusunmekteyiz.

Bagchy ve arkad4an insan oral keratinosit hucrelerini dumansiz tutune 100, 200 ve 300 mikrogram/ml gibi degisik oranlarda maruz birakmi ve ozellikle 300 mikrogram/m1 duzeyde 1.7-7.6 kat daha yuksek lipid peroksidasyonu ile DNA hasari ve apopitotik hucre olumune neden oldugunu gostermislerdir (34). Yine Bagchy ve arkadsari ratlarda dumansiz tutuniin hepatik mitokondrial ve mikrozomal lipid peroksidasyonuna neden oldugunu ve idrarda da lipid metabolitlerinin arttigini belirlemislerdir (35). Bu calismalarda dumansiz tutunun oksidan seviyeyi artirdigi gorulmektedir. Bizim calismamizda da benzer sekilde Maras otu kullananlarda oksidan seviye normal sgikli insanlara gore yuksek oldugu gorulmustur ancak bu artis istatistiki olarak anlamli bulunmamistir. Bu durumun vaka sayimizla ilgili olabilecegi ve daha genis serili calisialara ihtiyac oldtgu dusunulmustur.

Sanliurfa'nin kirsal alanlarinda da kucuk ysarda genellikle geleneksel ya da sigarayi birakmak, etkilerini azaltmak amacli olarak basladigi gorulen ve ileri yaslara kadar devam bu aliskanligin aslinda en az sigara kadar zararli olabilecek bir olduju alismamizda da gosterilmistir. Maras otu bolge genelinde erkeklerde kullanimi daha yaygin olmasina ragmen kadinlar arasinda ve ozellikle genc nesilde de ragbet gormektedir. Genellikle de sigara da kullanan Maras otu kullanialannin azaltmak ya da tamamen ortadan kaldirmak icin bu dumansiz tutunu tercih etmeyi dusunmeleri endise verici bir durumdur. Oksidatif stres uzerine olan etkileri sigara kadar fazla olan Maras otunun buna bagli oluabilecek zararli etkilerine yonelik halkin mutlaka bilgilendirilmesi gerekmektedir. Sigara ulkemiz genelinde nasal bir halk sagligi sorunu olarak goruluyorsa ozellikle yaygin kullanildigi bolgelerde zararsiz gibi algilanan Maras otuna karsi halki bilinclendirmek de enemli bir saglik hizmeti olarak algilanmalidir. Yine Maras otu kullananlarda biyokimyasal parametrelerle birlikte vucut sistemleri uzerinde yaptigi etkileri gostermek icin yapilacak klinik calismalarin da bu dumansiz tutun urununun saglik uzerine etkilerinin gosterilmesinde yararli calimalar olacasji kanaatindeyiz.

Cikar Cativnasi

Yazarlar herhangi bir cikar cativriasi

KAYNAKLAR

(1.) World Health Organization. The scientific basis of tobacco product regulation: Advisory note on smokeless tobacco products:healty effects, imlications for harm reduction and researc WHO technical report series 2008;951:1-15. (http://www.who.int/tobacco/global_interaction/tobreg/publications/9789241209519.pdf). Son erisim 07.12.2009

(2.) Orsel 0. Dunyada kullanilan tutun cesitleri. www.toraks.org.tr/sub/sigarasiz/DunyadaKullanilanTutunUrunleriosmanorsel.pdf. Son erisim 07.12.2009

(3.) World Health Organization Report on the Global Tobacco Epidemic, 2009 (Crude smokeless tobacco prevalence in WHO Member States. http://www.who.int/tobacco/mpower/2009/Appendix_VIII-table_2.pdf Son eriim 05.01.2010

(4.) The European tobacco Control Report. World Health Organization 2007:16. http://www.who.int/tobacco/global_interaction/tobreg/en/smokeless_en.pdf son erisim 05.01.2010

(5.) Erenmemioglu A, Tekol Y, Kartal M, Kurucu S. The use of smokeless tobacco in our country "Maras Powder". Turk J Med Sci 1992;16:567-76.

(6.) Ozkul Y, Donmez H, Erenmemisoglu A, Demirtas H, Imamoglu N. Induction of micronuclei by smokeless tobacco on buccal mucosa cells of habitual users. Mutagenesis 1997;12:285-7.

(7.) Erenmemisglu A. Re: Turkish Smokeless Tobacco "Maras powder". Prey Med 1999;28:616-17.

(8.) Kurtul N, Cil MY, Pacaci SF. Serum total sialic acid levels in smokers and users of smokeless tobacco in form of oral powder (Maras powder). J Biomed Sci 2005;12:559-63.

(9.) Buyukbese MA, Koksal N, GOven A, Cetinkaya A. Effects of smokeless tobacco "Maras Powder" use on respiratory function. Tohoku J Exp Med 2004;204:173-8.

(10.) Benowitz NL. Nicotine and Smokeless Tobacco. CA Cancer J Clin 1988;38:244-7.

(11.) Church DF, Pryor WA. Free-radical chemistry of cigarette smoke and its toxicological implications. Environ Health Perspect 1985;64:111-26.

(12.) Ca1ikog1u M, Unlu A, Bilgin R. Stabil astimli hastalarda lipid peroksidasyonu ye antioksidan enzim aktiviteleri. Solunum 2002;4:458-62.

(13.) AtIan N, Sepici Dincel A, Koca C. Diabetes mellitus ye oksidatif stres. Turk Biyokimya Dergisi 2006;31:51-6.

(14.) Erel 0. A novel automated method to measure total antioxidant response against potent free radical reactions. Clin Biochem 2004;37:112-9.

(15.) Erel 0. A new automated coloremetric method for measuring total oxidant status. Clin Biochem 2005;38:1103-11.

(16.) Cavdar C, Sifil A, Camsan T. Reaktif oksijen partikulleri ve antioksidan savunma. Turk Nefroloji Dializ Ve Transplantasyon Dergisi 1997;3-4:92-5.

(17.) Altan N, Dincel AS, Koca C. Diabetes mellitus ye oksidatif stres. Turk Biyokimya Dergisi 2006;31:51-6.

(18.) Brigmam KL. Role of free radicals in lung injury. Chest 1986;89:859-63.

(19.) Sutcu R, Doguc D, AktOrk 0. Subkronik nikotin uygulamasinin, ratlarda lipid peroksidasyonu ye antioksidan enzim aktivitelerine etkisi. S.D.U. Tip FakCiltesi Dergisi 2006;13:17-20.

(20.) Janoff A, Pryor WA, Bengali ZH. NHLBI workshop summary. Effects of tobacco smoke components on cellular and biochemical processes in the lung. Am Rev Respir Dis 1987;136:1058-64.

(21.) Akcay S. Tutun KontrolO.TOrk Toraks Dernegi VI. Kis Okulu 2007;105.

(22.) Kasai N, inanc F, Kilinc M. Sigara ye dumansiz tutun (Mara otu) kullananlarda serum adenozin deaminaz duzeyled. Tip Arastirmalan Dergisi 2004:2;7-1 1.

(23.) Nagai S. Maras otu kullaniminin mikronukleus duzeyine etkisi (Yuksek.Lisans Tezi) Kahramanmaras:Kahramanmara U Sut40 Imam Universitesi Fen Bilimleri Enstitusu 2006.

(24.) Boffetta P, Hecht S, Gray N, Gupta P, Straif K. Smokeless tobacco and cancer. Lancet Oncol 2008;9:667-75.

(25.) Weitkunat R, Sanders E, Lee PN. Meta-analysis of the relation between European and American smokeless tobacco and oral cancer. BMC Public Health 2007;7:334.

(26.) Hoffmann D, Djordjevic MV. Chemical composition and carcinogenicity of smokeless tobacco. Adv Dent Res 1997;11:322-9.

(27.) Oztuna F. Sigaranin hiicresel etkileri. Akciger arsivi 2004;2:111-6.

(28.) Aral M, Ekerbicer HC, Celik M, Ciragil P, Gul M. Comparison of effects of smoking and smokeless tobacco "Maras Powder" use on humoral immune system parameters. Mediators Inflamm 2006;2006:85019.

(29.) Guven A, Koksai N, Buyukbese MA, et al. Effects of using a different kind of smokeless tobacco on cardiac parameters: "Maras Powder". Anadolu Kardiyol Derg 2003;3: 230-5.

(30.) Erenmemisoglu A. Ustun H, Kartal M. Carcinoma of buccal mucosa in smokeless tobacco users: a preliminary study of the use of cytology for early detection. Cytopathology 1995;6:403-8.

(31.) Kilinc M, Okur E, Kurutas EB, Guler FI, Yildirim I. The effects of maras powder (smokeless tobacco) on oxidative stres in users. Cell Biochem Funct 2004;22:233-6.

(32.) Samal IR, Maneesh M, Chakrabarti A. Evidence for systemic oxidative stres in tobacco chewers. Scand J Clin Lab Invest 2006;66:517-22.

(33.) Yildiz D, Liu YS, Ercal N, Armstrong DW. Comparison of pure nicotine-and smokeless tobacco extract-induced toxicities and oxidative stress. Arch Environ Contam Toxicol 1999;37:434-9.

(34.) Bagchi M, Balmoori J, Bagchi D, Ray SD, Kuszynski C, Stohs Si. Smokeless tobacco, oxidative stress, apoptosis, and antioxidants in human oral keratinocytes. Free Radic Biol Med 1999;26:992-10.

(35.) Bagchi M, Bagchi D, Hassoun EA, Stohs SJ. Subchronic effects of smokeless tobacco extract (STE) on hepatic lipid peroxidation, DNA damage and excretion of urinary metabolites in rats. Toxicology 1998;127:29-38.

Elif Kose (1), Ozlem Yazicioglu Mocin (3), Hakim Celik (2), Mehmet Gencer (1)

(1) Harran Universitesi Tip Fakultesi, Gogus Hastahklan Anabilim Dali, Sanliurfan, Turkiye

(2) Harran Universitesi Tip Fakultesi, Biyokimaya Anabilim Dali, Sanliurfa, Turkiye

(3) Saghk Bakanligi Sureyyapasa Gogus Kalp ve Damar Hastaliklan Egitim ve Arastirma Hastanesi, Gogus Hastaliklari Klinigi, Lstanbul, Turkiye

doi:10.5152/ttd.2011.22
Tablo 1. Gruplar arasinda TOS, TAK, OSi ortalamalannin karsilastmlmasi
Parametreler     Maras Otu     Sigara      Kontrol     ANOVA P
                   (n=21)        icen         (n=24)
                   (Grup1)       (n=26)     (Grup 3)
                               (Grup 2)

Total             1.35[+ or    1.4S[+ or  1.57[+ or  <0.001
Antioksidan      -]0.18 (a)  -]0.11 (be)     -]0.17
Kapasite
[mu]jmol
Trolox Eqv./L)

Total Oksidant    9.73[+ or   11,21[+ or  8.83[+ or       0.009
Seviye ([mu]mol      -]2.68   -]3.54 (b)     -]1.28
H202 Eqv. / L)

Oksidatif Stres   7.44[+ or    7.62[+ or  5.67[+ or       0.007
indeks (AU)      -]2.84 (a)   -]2.61 (b)     -]0.99

(a) Maras otu ile Kontrol gruplan arasindaki anlamli fark
(p<0.05), (b) Sigara Renter ile Kontrol gruplan arasindaki
anlamli fark (p<0.05), (c) Maras. otu ile Sigara igenler
gruplan arasindaki anlamli fark (p<0.05)
Gale Copyright: Copyright 2011 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.